1.Declaration

2.Faculty Certificate

3.Communication and English Language skills

4.Activity: The Listening Detective"

5.Speaking Skills-Non-Verbal Communication

6.Speaking Skills-Group Discussion

7.Speaking Skills-Job Interview

8.Speaking Skills Public Speaking

9.Speaking Skills-Negotiation

10.Reading Skills Reading Comprehension

11.Writing skills -Business Letter

12.Writing skills-Resume

13.Book Review: Wings of Fire by Dr. A.P.J. Abdul Kalam

14.Reflections

Jury Evaluation Sheet

EDN 17 Policy and History of Education in India

Field Engagement

Note: Write any one of below topics

1. Prepare a report highlighting educational reforms with special reference to school education in the light of NEP 2020.

2. Critically analyze the concept of good citizen from the perspective of education for democratic citizenship.

3. Critical analysis of vision, objectives, and salient features of education during different periods.

4. Visit to places of educational significance and value centers and develop a project report.

5. Observation of unity and diversity in a social locality and matching it with unit and diversity in the class and work out a plan for awareness for national- emotional integration for class to develop awareness, attitudes, skills, and participatory values, execute it in the class and report the details

EDN 17 భారతదేశంలో విద్యా విధానం మరియు చరిత్ర

ఫీల్డ్ ఎంగేజ్ మెంట్:

గమనిక: క్రింది అంశాలలో ఏదైనా ఒకదాన్ని వ్రాయండి

1. NEP 2020 వెలుగులో పాఠశాల విద్యకు ప్రత్యేక సూచనతో విద్యా సంస్కరణలను హైలైట్ చేస్తూ నివేదికను సిద్ధం చేయండి.

 2. ప్రజాస్వామ్య పౌరసత్వం కోసం విద్య యొక్క దృక్కోణం నుండి మంచి పౌరుడి భావనను విమర్శనాత్మకంగా విశ్లేషించండి.

3. వివిధ కాలాలలో విద్య యొక్క దృష్టి, లక్ష్యాలు మరియు ముఖ్య లక్షణాల యొక్క క్లిష్టమైన విశ్లేషణ 

4. విద్యా ప్రాముఖ్యత కలిగిన ప్రదేశాలు మరియు విలువ కేంద్రాలను సందర్శించండి మరియు ప్రాజెక్ట్ నివేదికను రూపొందించండి.

5. సామాజిక ప్రాంతంలోని ఏకత్వం మరియు వైవిధ్యాన్ని గమనించడం మరియు తరగతిలోని ఏకత్వం మరియు భిన్నత్వంతో సరిపోల్చండి మరియు అవగాహన, వైఖరులు, నైపుణ్యాలు మరియు భాగస్వామ్య విలువలను అభివృద్ధి చేయడానికి తరగతికి జాతీయ-భావోద్వేగ ఏకీకరణ కోసం అవగాహన కోసం ఒక ప్రణాళికను రూపొందించడం, దానిని అమలు చేయడం తరగతి మరియు వివరాలను నివేదించండి

విద్య (Education) పరిచయం

విద్య అనగా మనిషి యొక్క వ్యక్తిత్వ వికాసానికి, జ్ఞానం, నైపుణ్యాలు సాధించడానికి గాను, తన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచం గురించి అవగాహన పెంపొందించడానికి గాను, సమాజం కోల్పోయే ఆరోగ్యకరమైన భాగంగా మారడానికి అవసరమైన నైతిక, సాంస్కృతిక విలువలు మిళితం చేసుకుని సాధించే ప్రక్రియ.

 ఉదాహరణకు: పిల్లలు వారి గురువుల సూచనల మేరకు చదువు, రచన, గణితం వంటి అంశాలను నేర్చుకుంటారు, తద్వారా తాము తమ నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేసుకుంటారు.

తత్వశాస్త్రం (Philosophy) పరిచయం

తత్వశాస్త్రం అంటే జీవితం, జ్ఞానం, సత్యం, మానవ సహజ స్వభావం వంటి ప్రశ్నలకు ఆలోచన చేయడం. ఇది ఒక విజ్ఞానశాస్త్రం, మన ఆలోచనా ప్రపంచాన్ని పరిశీలించి, జీవన విధానం ఎట్లా చేపట్టాలో సూచిస్తుంది. ఉదాహరణకు: "మనిషి ఎందుకు రాదు?", "జీవితం యేమిటి?" అనే ప్రశ్నలకు తత్వవేత్తలు వివిధ దృక్కోణాల నుంచి సమాధానాలు ఇచ్చారు.విద్య మరియు తత్వశాస్త్రం సంబంధం విద్య తత్వశాస్త్రం ఆధారంగా ఉంటుంది. తత్వశాస్త్రం మన విద్యకు దిశానిర్దేశం చేస్తుంది..

 తత్వశాస్త్రం ద్వారా విద్యార్థులు కేవలం పాఠ్యపుస్తకాలు మాత్రమే కాదు, విలువల పరమైన అవగాహనను కూడా పొందుతారు.నా స్వంత వివరణ - ఉదాహరణతో విద్య అంటే జీవితం నడిపేందుకు ఉపయోగించే ఓ విద్యార్థి పనిముట్టు. తత్వశాస్త్రం ఆ పనిముట్టు ఎలా పని చేయాలో, ఏ దిశలో పరిగెత్తాలో మనకు సూచింపు ఇవ్వడం. ఉదాహరణకి, గింజను తెచ్చి నేలకు వేసి మనం పంట తెచ్చుకోవడం విద్య. ఆ పంట పెరిగే ప్రక్రియ ఎలా జరగాలో అర్థం చేసుకోవడం తత్వశాస్త్రం.ఈ విధంగా విద్య మరియు తత్వశాస్త్రం కలిసి మన జీవితాన్ని సంపూర్ణంగా తయారుచేస్తాయి

 1.1.1 విద్య యొక్క అర్థం మరియు స్వభావం 

విద్య అంటే వ్యక్తి జ్ఞానం, నైపుణ్యాల అభివృద్ధికి తోడ్పడే నిరంతర ప్రక్రియ.ఇది వ్యక్తి శక్తి, ఆలోచనా సామర్ధ్యాలను పెంచుతుంది, జీవన మూల్యాలు కల్పిస్తుంది.విద్యకు భౌతిక, మానసిక, ఆధ్యాత్మిక, సామాజిక కోణాలు ఉంటాయి.ప్రతి జీవనం, ప్రతి అనుభవం విద్యలో భాగం.విద్య మాట్లాడటం, చదవడం మాత్రమే కాదు; సమగ్ర అభివృద్ధికి మార్గదర్శకం.

1.1.2 విద్య యొక్క లక్ష్యాలు 

*వ్యక్తి యొక్క వ్యక్తిత్వ అభివృద్ధి, 

*స్వీయ సామర్థ్యాల పెంపుదల.

*సమాజ అభివృద్ధికి కావాల్సిన మంచి పౌరులను తయారుచేయడం.

*ఆత్మవిశ్వాసం, సృజనాత్మకత పెంపుముఖ్యంగా లక్ష్యాలు.

*దేశాభివృద్ధికి విద్య కేంద్ర బిందువుగా ఉంటుంది.

*విద్య ద్వారా మానవాళి సమాజంలో సానుభూతి, బాధ్యత కల్పించగలడు.

1.1.3 విద్య యొక్క నిర్వచనాలు

విద్య అనేది ఒక సజీవ ప్రక్రియగా భావించబడుతుంది.వివిధ శాస్త్రవేత్తలు దీన్ని జ్ఞానార్జన, స్వాభావిక మార్పు, శిక్షణ గా నిర్వచించారు.విజ్ఞానం పొందడమే కాకుండా విలువలను నేర్పడం కూడా.

విద్య అర్థం వ్యక్తి జీవితంలో అనేక పరిమాణాల్లో మార్పు.విద్య అనేది సమాజంలో  మార్పు చెందించే పాత్ర ను పోషిస్తుంది.

1.1.4 విద్య యొక్క స్వభావం బహుముఖ స్వభావం 

— భౌతిక, మానసిక, సామాజిక, నైతిక అభివృద్ధి.విద్య అనేది అనుభవాల ఆధారంగా రూపొందుతుంది.

వ్యక్తిత్వ వికాసానికి అనివార్యం.

నిరంతర  కొనసాగుతుంది.

వ్యక్తి సమాజంలో ఉపయోగకరుడిగా మలచుతుంది.

1.1.5 విద్య లక్షణాలు 

నిరంతర దృక్కోణం కలిగి ఉంటుంది.

అనుభవాల ద్వారా పెరుగుతుంది.

వ్యక్తి అంతర్గత శక్తులను వెలికి తీస్తుంది.

సమాజ అభివృద్ధి కోసం మూలస్తంభం.

శిక్షణాత్మక, మార్గదర్శక లక్షణాలు కలిగి ఉంటుంది.

1.1.6 విద్య లక్ష్యాల ప్రాముఖ్యత విద్య లక్ష్యాలులేకుంటే విద్యకు దిశా భ్రంశం కలుగుతుంది.

లక్ష్యాలు ప్రగతికి మార్గనిర్దేశం.

విద్యార్థి సమగ్ర అభివృద్ధికి అవసరమైన అంకిత భావన.

వ్యక్తిగతం మరియు సామాజిక పరంగా లక్ష్యాలు కీలకం.

ఉన్నత స్థాయి నైపుణ్యం సాధనకు దోహదం.

1.1.6.1 వ్యక్తిగత లక్ష్యాలు 

జ్ఞాన, నైపుణ్యాల వికాసం.

మూర్తిమత్వ అభివృద్ధి, ఆత్మ విశ్వాస వికాసం.

పరిశీలనా శక్తి పెంపు.

వృత్తి సాధనలో విజయవంతం అవ్వడం.

స్వతంత్ర, బాధ్యతగల వ్యక్తిగా మారడం.

1.1.6.2 సామాజిక లక్ష్యాలు

 సమాజంలో సమన్వయాన్ని పెంపొందించడం.మంచి పౌరులుగా తీర్చిదిద్దడం.సాంఘిక బాధ్యతల అవగాహన.సామూహిక శాంతి, బాలెన్స్ కలګడం.సమాజ అభిరుచి పెంపు. 

1.1.7 వ్యక్తి పట్ల విద్య యొక్క విధులు 

జ్ఞాన, నైపుణ్యాలను అందించడం.

మంచి విలువలను నేర్పడం.

సాంఘిక బాధ్యతల పట్ల అవగాహన కలిగించడం.

వ్యక్తి మానవతా దృష్టిని పెంపొందించడం.

సమాజానికి ఉపయోగకరుడుగా తీర్చిదిద్దడం.

1.1.8 విద్య రకాలు

ఫార్మల్ విద్య - పాఠశాలలు, కళాశాలల విద్య.

ఇన్‌ఫార్మల్ విద్య - కుటుంబం, సమాజం ద్వారా అనుభవాలు.

నాన్ ఫార్మల్ విద్య - శిక్షణ శిబిరాలు, వర్క్‌షాపులు.ఇతర రకాలు - సాంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక విద్య.వయస్సు, అవసరాల అనుగుణంగా విభిన్న విద్యా మార్గాలు.

2. తత్త్వశాస్త్రం: తత్త్వశాస్త్రంలో అర్థం, నిర్వచనం, స్వభావం, పరిధి

1.2.1 తత్త్వశాస్త్రం అర్థం

(Meaning of Philosophy)

తత్త్వశాస్త్రం అంటే ఒక జ్ఞాన శాఖ, ఇది ప్రపంచం, జీవనోత్సవం, మానవ జీవితం, సత్యం, జ్ఞానం అనే అంశాలను లోతుగా పరిశీలించడం. తత్త్వశాస్త్రం అర్థం "జ్ఞానానికి మక్కువ" అనే విషయం. అర్థం ఏమిటంటే, మనం రొజూ అనుభవించే ప్రపంచం గురించిన ప్రశ్నలు అడగడం, వాటికి సమాధానాలను శోధించడం.

• తత్త్వశాస్త్రం మానవ జీవితానికి ఒక దిశా నిర్దేశకం.
• ఇది మనకు మన జీవితం, సాక్షాత్కారం, సత్యం తెలుసుకోవడానికిఈ పద్ధతి.
• తత్త్వశాస్త్రం మన మనసులో నలుగురు ముఖ్యమైన ప్రశ్నలకు సమాధానాల కోసం పయనిస్తుంది, ఉదా:
• మనం ఎవరు?
• జీవితం అర్థం ఏమిటి?
• నిజం ఏంటి?మానవుడి ధ్యేయం ఏమిటి?

1.2.2 తత్త్వశాస్త్రం నిర్వచనం (Definition of Philosophy)

తత్త్వశాస్త్రాన్ని పలు గురువులు, తత్వవేత్తలు వివిధంగా నిర్వచించగా, వాటిలో ప్రముఖ నిర్వచనలు:

• ఆరిస్టాటిల్ (Aristotle): "తత్త్వశాస్త్రం అనేది అన్ని విషయాల యొక్క అన్నిటిని గురించి ధ్యానిస్తూ ఉన్న జ్ఞానం.
• "రాబర్ట్ ఓక్స్‌ఫర్డ్: “తత్త్వశాస్త్రం అనేది ఆలోచనలతో సమస్యలను పరిష్కరించే శాస్త్రం.
• ”ఇమాన్యూల్ పోలీస్టు: "చింతనల గవాక్షి.
• "ఈ నిర్వచనాలు చూపించే మాట:
• తత్త్వశాస్త్రం అనేది సూత్రప్రాయమైన శాస్త్రం.
• ఇది వివిధ విషయాలపై, ముఖ్యంగా మన ఆలోచనలు, జీవితం, వాస్తవం మొదలైన ప్రశ్నల్లో లోతైన విజ్ఞానాన్ని అందిస్తుంది.
• తత్త్వశాస్త్రం అనేది మన మనసును, తర్కాన్ని, జ్ఞానాన్ని ఉపయోగించి సత్యాన్ని తెలుసుకోవడమే.

1.2.3 తత్త్వశాస్త్రం స్వభావం (Nature of Philosophy)

తత్త్వశాస్త్రం స్వభావం గురించి:

• సైద్ధాంతిక శాస్త్రం: ఇది అనుభవాల నుంచి కాకుండా, ఆలోచనలు, తర్కం ఆధారంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది.
• సర్వ జ్ఞాన శాస్త్రం: తత్త్వశాస్త్రం అన్ని విషయాల గురించిన విశ్లేషణలను కలిగి ఉంటుంది, అందులో వాస్తవం, జ్ఞానం, న్యాయం, జీవితం, ఆహార్య-సాంస్కృతిక అంశాలు ఉంటాయి.
• స్ధిరమైన శాస్త్రం కాదు: తత్త్వ శాస్త్రంలోని తత్వాలు, సిద్ధాంతాలు కాలక్రమేణ మారుతుంటాయి.
• సర్వాంతర దృష్టి: అది ఈ ప్రపంచం, జీవితం, భావనలు అన్నీ పర్యవేక్షిస్తుంది.
• ఆలోచనాత్మక విధానం: తత్త్వశాస్త్రం ప్రశ్నలతో మొదలవుతుంది, తర్క బద్దమైన సమాధానాలను అందిస్తుంది.

1.2.4 తత్త్వశాస్త్రం పరిధి (Scope of Philosophy)

తత్త్వశాస్త్రం పరిధి ఎంతో వైవిధ్యభరితంగా ఉంటుంది, దీనిలో:

• జ్ఞానం (Epistemology): మనకు ఏం తెలుసు? ఎలా తెలుసుకుంటాం? వంటి ప్రశ్నలకు సమాధానం.
• వాస్తవం (Metaphysics): ఆ దృష్టిలో నిజం అంటే ఏమిటి? మన సమస్త స్వభావం ఏంటి?
• నైతికత (Ethics): మంచిదేమిటి, చెడువేమిటి, మన అంకితభావం ఏంటి?
• న్యాయం (Logic): సరైన ఆలోచన ఎలా? తప్పులు ఎక్కడ?
• సామాజిక తత్వం: సమాజంలో మానవుడికీ స్థానమేమిటి?
• శాసన శాస్త్రం: మన పాలనా విధానం ఎలా ఉండాలి?
• ఆధ్యాత్మికత: మానవుని ఆత్మ, పరమేశ్వరుడు, జీవాత్మ సంబంధం ఏమిటి?

ఈ విభాగాలలో తత్త్వశాస్త్రం అన్ని అంశాలను పరిశీలిస్తుంది.

•  తత్త్వశాస్త్రం మరియు విద్య మధ్య సంబంధం  (Relationship between Philosophy and Education)

• తత్వశాస్త్రం మరియు విద్య ఒకదానితో ఒకటి దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి. తత్వశాస్త్రం అనేది సిద్ధాంతం (Theory) అయితే, విద్య ఆ సిద్ధాంతాన్ని ఆచరణలో (Practice) పెట్టడం.

• 1. విద్య లక్ష్యాల నిర్ణయం (Determination of Educational Aims):

• తత్వశాస్త్రం జీవితం యొక్క పరమార్థాన్ని (ultimate aim of life) మరియు ఆదర్శాలను (ideals) నిర్ణయిస్తుంది.
• విద్య అనేది ఆ తత్వశాస్త్రపరమైన లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఒక సాధనంగా (means to achieve) పనిచేస్తుంది. ఉదాహరణకు, ఒక తత్వశాస్త్రం 'ఆత్మసాక్షాత్కారం' (Self-realization) లక్ష్యంగా పెట్టుకుంటే, విద్యా విధానం దానిని చేరుకోవడానికి మార్గాలను నిర్దేశిస్తుంది.

• 2. పాఠ్య ప్రణాళిక (Curriculum) పై ప్రభావం:

• ఒక తత్వవేత్త (Philosopher) ప్రపంచం మరియు జ్ఞానం (knowledge) గురించి ఏ అభిప్రాయం కలిగి ఉంటాడో, అది పాఠ్య ప్రణాళిక తయారీపై ప్రభావితం చేస్తుంది.

• ఉదాహరణకు, ఆదర్శవాదం (Idealism) విలువల (values) మరియు ఆధ్యాత్మికతకు (spirituality) ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది, కాబట్టి దాని పాఠ్యాంశంలో ధర్మం, నీతి వంటి అంశాలు ఉంటాయి.

• 3. బోధనా పద్ధతులు (Teaching Methods):

• తత్వశాస్త్రం జ్ఞానాన్ని (Epistemology - జ్ఞాన మీమాంస) ఎలా పొందవచ్చో వివరిస్తుంది. దీని ఆధారంగా బోధనా పద్ధతులను ఎన్నుకుంటారు.
• ఉదాహరణకు, తత్వశాస్త్రం 'చర్చ' (discussion) ద్వారా జ్ఞానం వస్తుందని భావిస్తే, విద్యలో ప్రశ్న-జవాబు (Question-Answer) పద్ధతులు ఉపయోగించబడతాయి.

• 4. ఉపాధ్యాయుడి పాత్ర (Role of the Teacher):

• ఒక తత్వశాస్త్రం ఉపాధ్యాయుడిని జ్ఞానానికి మూలంగా (source of knowledge) చూడవచ్చు లేదా విద్యార్థికి సహాయకుడిగా (facilitator) చూడవచ్చు.
• ఈ దృక్పథం (perspective) ఉపాధ్యాయుడు తరగతి గదిలో ఎలా వ్యవహరించాలో నిర్ణయిస్తుంది.

• 5. విద్యార్థి క్రమశిక్షణ (Student Discipline):

• క్రమశిక్షణ (Discipline) గురించిన తత్వశాస్త్రం యొక్క ఆలోచన విద్యార్థిని నియంత్రించే విధానాలను ప్రభావితం చేస్తుంది.
• కొన్ని తత్వాలు స్వీయ-క్రమశిక్షణకు (self-discipline) ప్రాధాన్యత ఇస్తే, మరికొన్ని కఠినమైన నియమాలు (strict rules) అవసరమని భావిస్తాయి.
• ముగింపు (Conclusion):
• సాహిత్యం మరియు విద్యకు ఉన్న సంబంధాన్ని వివరిస్తూ, "తత్వశాస్త్రం లేని విద్య గుడ్డిది (blind), విద్య లేని తత్వశాస్త్రం చెల్లనిది (invalid)" అని చెప్పబడుతుంది.

Socialogy unit 1 tm

Education and society

1.1.1 Society (సమాజం - Samaajam)

 * వివరణ: సమాజం అంటే ఒకే ప్రాంతంలో కలిసి జీవిస్తూ, ఒకే రకమైన సంస్కృతిని, ఆచారాలను, నమ్మకాలను పంచుకునే ప్రజల సమూహం. వీరు ఒకరితో ఒకరు సంబంధాలు కలిగి ఉంటారు మరియు తమ అవసరాల కోసం ఒకరిపై ఒకరు ఆధారపడతారు.

 * సాధారణ ఉదాహరణ: మన గ్రామం లేదా పట్టణం ఒక సమాజం. ఇక్కడ ప్రజలందరూ కలిసి ఉంటారు, పండుగలు చేసుకుంటారు, ఒకరికొకరు సహాయం చేసుకుంటారు.

1.1.2 Social Behaviour (సామాజిక ప్రవర్తన - Saamaajika Pravarthana)

 * వివరణ: సామాజిక ప్రవర్తన అంటే సమాజంలో ఉన్నప్పుడు మనం ఎలా ప్రవర్తిస్తామో అది. ఇతరులతో ఎలా మాట్లాడాలి, ఎలా నడుచుకోవాలి అనే నియమాలు ఉంటాయి. మన చుట్టూ ఉన్నవారు మన ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేస్తారు.

 * సాధారణ ఉదాహరణ: పెద్దవారిని గౌరవించడం, బడిలో క్రమశిక్షణతో ఉండటం, सार्वजनिक స్థలాల్లో మర్యాదగా ప్రవర్తించడం సామాజిక ప్రవర్తన కిందకు వస్తాయి.

1.1.3 Status (హోదా - Hodaa)

 * వివరణ: హోదా అంటే సమాజంలో మనకున్న స్థానం లేదా గుర్తింపు. ఇది పుట్టుకతో రావచ్చు (కులం, కుటుంబం) లేదా మనం సంపాదించుకోవచ్చు (ఉద్యోగం, చదువు). ప్రతి హోదాకు కొన్ని బాధ్యతలు, హక్కులు ఉంటాయి.

 * సాధారణ ఉదాహరణ: ఒక వ్యక్తి డాక్టర్ అయితే సమాజంలో అతనికి ఒక హోదా ఉంటుంది. అలాగే, ఒక పాఠశాల ప్రధానోపాధ్యాయుడికి ఒక ప్రత్యేక హోదా ఉంటుంది.

1.1.4 Institution (సంస్థ - Samstha)

 * వివరణ: సంస్థ అంటే సమాజంలోని కొన్ని ముఖ్యమైన అవసరాలను తీర్చడానికి ఏర్పడిన వ్యవస్థ. వీటికి కొన్ని నియమాలు, పద్ధతులు ఉంటాయి. ఇవి చాలా కాలం పాటు ఉంటాయి.

 * సాధారణ ఉదాహరణ: పాఠశాల విద్యను అందించడానికి ఒక సంస్థ, కుటుంబం పిల్లలను పెంచడానికి ఒక సంస్థ, బ్యాంకు డబ్బు లావాదేవీల కోసం ఒక సంస్థ, ప్రభుత్వం పాలన కోసం ఒక సంస్థ.

1.1.5 Ideology (ఆదర్శ భావజాలం - Aadarsha Bhaavajaalam)

 * వివరణ: ఆదర్శ భావజాలం అంటే ప్రపంచం ఎలా ఉండాలి, సమాజం ఎలా నడవాలి అనే దానిపై ఉండే కొన్ని నమ్మకాలు మరియు ఆలోచనల సముదాయం. ఇది రాజకీయ, ఆర్థిక విషయాలపై మన అభిప్రాయాలను ప్రభావితం చేస్తుంది.

 * సాధారణ ఉదాహరణ: కొందరు పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని మంచిదని నమ్మితే, మరికొందరు సామ్యవాదాన్ని మంచిదని నమ్ముతారు. ఇవి వేర్వేరు ఆదర్శ భావజాలాలు.

1.1.6 System (వ్యవస్థ - Vyavastha)

 * వివరణ: వ్యవస్థ అంటే ఒకదానితో ఒకటి సంబంధం కలిగి ఉన్న అనేక భాగాలు కలిసి ఒక పనిని పూర్తి చేయడం. ఒక భాగంలో మార్పు వస్తే మిగిలిన భాగాలపై కూడా ప్రభావం ఉంటుంది.

 * సాధారణ ఉదాహరణ: మన శరీరంలోని జీర్ణ వ్యవస్థ ఒక వ్యవస్థ. గుండె, ఊపిరితిత్తులు కలిసి పనిచేసేది రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థ. అలాగే, ఒక కంప్యూటర్ కూడా ఒక వ్యవస్థ.

1.1.7 Subsystem (ఉపవ్యవస్థ - Upavyavastha)

 * వివరణ: ఉపవ్యవస్థ అంటే ఒక పెద్ద వ్యవస్థలో ఒక చిన్న భాగం. ఇది కూడా ఒక ప్రత్యేకమైన పనిని చేస్తుంది, కానీ పెద్ద వ్యవస్థతో కలిసి పనిచేస్తుంది.

 * సాధారణ ఉదాహరణ: మన శరీరంలోని జీర్ణ వ్యవస్థలో కడుపు ఒక ఉపవ్యవస్థ, పేగులు మరొక ఉపవ్యవస్థ. ఇవన్నీ కలిసి జీర్ణక్రియను పూర్తి చేస్తాయి. అలాగే, ఒక విశ్వవిద్యాలయంలో వివిధ విభాగాలు (కళలు, శాస్త్రాలు) ఉపవ్యవస్థలు.

1.1.8 Socialisation (సాంఘికీకరణ - Saanghikeekarana)

 * వివరణ: సాంఘికీకరణ అంటే మనం సమాజంలో ఎలా బతకాలో నేర్చుకునే ప్రక్రియ. పుట్టినప్పటి నుండి చనిపోయే వరకు ఇది కొనసాగుతుంది. కుటుంబం, స్నేహితులు, పాఠశాల ద్వారా మనం సమాజంలోని నియమాలు, విలువలు నేర్చుకుంటాం.

 * సాధారణ ఉదాహరణ: ఒక పిల్లవాడు తన తల్లిదండ్రుల నుండి మాట్లాడటం, నడవడం, మర్యాదగా ఉండటం నేర్చుకోవడం సాంఘికీకరణలో భాగం. బడిలో ఇతరులతో కలిసి ఉండటం నేర్చుకోవడం కూడా సాంఘికీకరణే.

1.1.9 Social System (సామాజిక వ్యవస్థ - Saamaajika Vyavastha)

 * వివరణ: సామాజిక వ్యవస్థ అంటే సమాజంలోని వివిధ హోదాలు, పాత్రలు, సమూహాలు మరియు సంస్థలు ఒకదానితో ఒకటి సంబంధం కలిగి ఉండి, సమాజ అవసరాలను తీర్చడానికి కలిసి పనిచేయడం.

 * సాధారణ ఉదాహరణ: కుటుంబం, విద్య, ఆర్థిక వ్యవస్థ, రాజకీయ వ్యవస్థ ఇవన్నీ కలిసి ఒక సామాజిక వ్యవస్థను ఏర్పరుస్తాయి. ఒక వ్యవస్థలో మార్పు వస్తే మరొక వ్యవస్థపై ప్రభావం ఉంటుంది.

1.1.10 Social Values (సామాజిక విలువలు - Saamaajika Viluvalu)

 * వివరణ: సామాజిక విలువలు అంటే సమాజంలో ప్రజలు మంచిదని, ముఖ్యమైనదని భావించే కొన్ని నమ్మకాలు. ఇవి మన ప్రవర్తనను, నిర్ణయాలను ప్రభావితం చేస్తాయి.

 * సాధారణ ఉదాహరణ: నిజాయితీగా ఉండటం, కష్టపడి పనిచేయడం, పెద్దలను గౌరవించడం, ఇతరులకు సహాయం చేయడం వంటివి మన సమాజంలోని కొన్ని ముఖ్యమైన విలువలు.

1.1.11 Social Norms (సామాజిక నియమాలు - Saamaajika Niyaamaalu)

 * వివరణ: సామాజిక నియమాలు అంటే ఒక ప్రత్యేక పరిస్థితిలో మనం ఎలా ప్రవర్తించాలో చెప్పే సూచనలు లేదా ఆశించే ప్రవర్తన. వీటిని పాటించకపోతే కొన్నిసార్లు శిక్షలు కూడా ఉంటాయి.

 * సాధారణ ఉదాహరణ: రోడ్డుపై ఎడమవైపు నడవడం, క్యూలో నిలబడటం, బహిరంగ ప్రదేశాల్లో ధూమపానం చేయకపోవడం వంటివి కొన్ని సామాజిక నియమాలు.

1.1.12 Conflict (సంఘర్షణ - Sangharshana)

 * వివరణ: సంఘర్షణ అంటే ఇద్దరు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది వ్యక్తులు లేదా సమూహాల మధ్య అభిప్రాయ భేదాలు, పోటీ లేదా పోరాటం ఉండటం. ఇది డబ్బు, అధికారం, నమ్మకాలు వంటి వాటి కోసం కావచ్చు.

 * సాధారణ ఉదాహరణ: ఇద్దరు స్నేహితుల మధ్య చిన్న గొడవ, రెండు దేశాల మధ్య యుద్ధం, వేర్వేరు రాజకీయ పార్టీల మధ్య వాదనలు సంఘర్షణకు ఉదాహరణలు.

1.1.13 Modernization (ఆధునికీకరణ - Aadhunikeekarana)

 * వివరణ: ఆధునికీకరణ అంటే సమాజంలో వచ్చే పెద్ద మార్పులు. ఇది పరిశ్రమల అభివృద్ధి, పట్టణాల పెరుగుదల, కొత్త సాంకేతిక పరిజ్ఞానం రావడం, ప్రజల ఆలోచనల్లో మార్పులు వంటి వాటిని కలిగి ఉంటుంది. సాంప్రదాయ పద్ధతుల నుండి ఆధునిక పద్ధతులకు మారడం దీని ముఖ్య లక్షణం.

 * సాధారణ ఉదాహరణ: గతంలో వ్యవసాయం ఎక్కువగా చేతితో చేసేవారు, ఇప్పుడు ట్రాక్టర్లు, ఇతర యంత్రాలు వచ్చాయి. ఇది ఆధునికీకరణ. అలాగే, గతంలో తక్కువ పాఠశాలలు ఉండేవి, ఇప్పుడు ఎక్కువ మంది చదువుకుంటున్నారు. ఇది కూడా ఆధునికీకరణలో భాగం.

విద్య మరియు సమాజం మధ్య సంబంధం: 

విద్య మరియు సమాజం ఒకదానితో ఒకటి విడదీయరాని బంధాన్ని కలిగి ఉంటాయి. అవి ఒకదానిపై మరొకటి బలమైన ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. విద్య అనేది సమాజం యొక్క పునాది వంటిది. ఇది వ్యక్తులను జ్ఞానం, నైపుణ్యాలు మరియు విలువలతో శక్తివంతం చేస్తుంది, తద్వారా వారు సమాజంలో అర్థవంతమైన పాత్ర పోషించడానికి సహాయపడుతుంది. అదే సమయంలో, సమాజంలోని మార్పులు మరియు అవసరాలు విద్యా వ్యవస్థను ప్రభావితం చేస్తాయి.

విద్య యొక్క ప్రాముఖ్యతను తెలిపే కొన్ని సాధారణ ఉదాహరణలు:

 * జ్ఞానాన్ని అందించడం: పాఠశాలలు మరియు కళాశాలలు పిల్లలకు మరియు యువకులకు చదవడం, రాయడం, గణితం మరియు సైన్స్ వంటి ప్రాథమిక జ్ఞానాన్ని అందిస్తాయి. ఈ జ్ఞానం వారి వ్యక్తిగత అభివృద్ధికి మరియు సమాజంలో బాగా పనిచేయడానికి అవసరం.

   * ఉదాహరణ: ఒక వ్యక్తి బాగా చదువుకుంటే, అతను వార్తాపత్రికలు చదవగలడు, ప్రభుత్వ పథకాలను అర్థం చేసుకోగలడు మరియు తన హక్కుల గురించి తెలుసుకోగలడు.

 * నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేయడం: విద్య కేవలం జ్ఞానాన్ని ఇవ్వడమే కాకుండా, వివిధ రకాల నైపుణ్యాలను కూడా అభివృద్ధి చేస్తుంది. సమస్య పరిష్కారం, విమర్శనాత్మక ఆలోచన, కమ్యూనికేషన్ మరియు సహకారం వంటి నైపుణ్యాలు వ్యక్తిగత మరియు వృత్తి జీవితంలో విజయం సాధించడానికి చాలా ముఖ్యం.

   * ఉదాహరణ: ఒక ఇంజనీరింగ్ విద్యార్థి తన చదువులో భాగంగా సాంకేతిక సమస్యలను పరిష్కరించే నైపుణ్యాలను నేర్చుకుంటాడు, అది అతనికి ఉద్యోగంలో సహాయపడుతుంది.

 * విలువలను మరియు నైతికతను పెంపొందించడం: విద్య మంచి మరియు చెడు మధ్య వ్యత్యాసాన్ని తెలుసుకోవడానికి, ఇతరులను గౌరవించడానికి, నిజాయితీగా ఉండటానికి మరియు బాధ్యతాయుతమైన పౌరులుగా ఎదగడానికి సహాయపడుతుంది.

   * ఉదాహరణ: పాఠశాలల్లో నేర్పే నీతి కథలు మరియు సామాజిక శాస్త్ర పాఠాలు విద్యార్థుల్లో మానవతా విలువలను పెంపొందిస్తాయి.

 * ఉద్యోగ అవకాశాలను పెంచడం: మంచి విద్య ఉన్నవారికి మంచి ఉద్యోగాలు పొందే అవకాశాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఇది వారి ఆర్థిక స్థితిని మెరుగుపరచడమే కాకుండా, సమాజంలోని ఆర్థిక అభివృద్ధికి కూడా దోహదం చేస్తుంది.

   * ఉదాహరణ: ఉన్నత విద్య చదివిన వ్యక్తికి ఒక మంచి కంపెనీలో ఉద్యోగం వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది, తద్వారా అతను తన కుటుంబాన్ని పోషించగలడు మరియు పన్నులు చెల్లించడం ద్వారా దేశాభివృద్ధికి సహాయపడగలడు.

 * సామాజిక మార్పును ప్రోత్సహించడం: విద్య ప్రజల ఆలోచనలను మరియు దృక్పథాలను మారుస్తుంది. ఇది పాత మూఢనమ్మకాలను మరియు వివక్షలను తొలగించడానికి సహాయపడుతుంది మరియు సమానత్వం, న్యాయం మరియు మానవ హక్కుల వంటి ఆధునిక భావనలను ప్రోత్సహిస్తుంది.

   * ఉదాహరణ: స్త్రీ విద్య పెరగడం వల్ల స్త్రీలు అన్ని రంగాల్లో పురుషులతో సమానంగా పాల్గొనగలుగుతున్నారు మరియు తమ హక్కుల కోసం పోరాడగలుగుతున్నారు.

 * ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేయడం: విద్యావంతులైన పౌరులు తమ ఓటు హక్కును తెలివిగా ఉపయోగించగలరు మరియు ప్రభుత్వ విధానాలను విమర్శనాత్మకంగా విశ్లేషించగలరు. ఇది ఆరోగ్యకరమైన ప్రజాస్వామ్యానికి చాలా అవసరం.

   * ఉదాహరణ: చదువుకున్న వ్యక్తి ఎన్నికల సమయంలో అభ్యర్థుల గురించి తెలుసుకొని, తన ప్రాంతానికి మరియు దేశానికి ఎవరు మంచి చేస్తారో ఆలోచించి ఓటు వేస్తాడు.

 * సాంస్కృతిక పరిరక్షణ మరియు అభివృద్ధి: విద్య ఒక తరం నుండి మరొక తరానికి సంస్కృతిని మరియు సంప్రదాయాలను బదిలీ చేస్తుంది. అదే సమయంలో, కొత్త ఆలోచనలను మరియు ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించడం ద్వారా సాంస్కృతిక అభివృద్ధికి కూడా తోడ్పడుతుంది.

   * ఉదాహరణ: చరిత్ర మరియు సాహిత్యం నేర్చుకోవడం ద్వారా విద్యార్థులు తమ పూర్వీకుల సంస్కృతి మరియు వారసత్వం గురించి తెలుసుకుంటారు.

సమాజం విద్యను ఎలా ప్రభావితం చేస్తుంది:

సమాజంలోని ఆర్థిక, రాజకీయ మరియు సాంస్కృతిక మార్పులు విద్యా వ్యవస్థపై ప్రభావం చూపుతాయి. ఉదాహరణకు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అభివృద్ధి చెందుతున్నందున, విద్యార్థులకు కొత్త సాంకేతిక నైపుణ్యాలను నేర్పడం యొక్క ప్రాముఖ్యత పెరుగుతోంది. అలాగే, సమాజంలో పెరుగుతున్న అసమానతలను పరిష్కరించడానికి, అందరికీ సమానమైన విద్యా అవకాశాలను అందించడం యొక్క ఆవశ్యకత ఉంది.

ముగింపు:

విద్య మరియు సమాజం ఒకదానికొకటి అవసరం. బలమైన మరియు అభివృద్ధి చెందిన సమాజం కోసం నాణ్యమైన విద్య చాలా ముఖ్యం. అదే సమయంలో, సమాజంలోని మారుతున్న అవసరాలకు అనుగుణంగా విద్యా వ్యవస్థ కూడా నిరంతరం అభివృద్ధి చెందాలి. విద్య అనేది వ్యక్తిగత ఎదుగుదలకు మరియు సామాజిక ప్రగతికి ఒక శక్తివంతమైన సాధనం.

1.3 విద్యా సామాజిక శాస్త్రం మరియు విద్య యొక్క సామాజిక దృక్పథం: అర్థం మరియు విధులు

ఈ విభాగంలో, మనం విద్యా సామాజిక శాస్త్రం యొక్క అర్థం, విధులు మరియు విద్య యొక్క సామాజిక దృక్పథం గురించి తెలుసుకుందాం.

1.3.1 విద్యా సామాజిక శాస్త్రం యొక్క అర్థం (Meaning of Educational Sociology)

విద్యా సామాజిక శాస్త్రం అనేది సామాజిక శాస్త్రంలోని ఒక ప్రత్యేకమైన విభాగం. ఇది విద్య యొక్క సామాజిక అంశాలను అధ్యయనం చేస్తుంది. సమాజం విద్యను ఎలా ప్రభావితం చేస్తుంది మరియు విద్య సమాజంలో ఎలాంటి మార్పులు తెస్తుంది అనే విషయాలను ఇది పరిశీలిస్తుంది. సరళంగా చెప్పాలంటే, విద్య మరియు సమాజం మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని విశ్లేషించే శాస్త్రమే విద్యా సామాజిక శాస్త్రం.

1.3.2 విద్యా సామాజిక శాస్త్రం యొక్క విధులు (Functions of Educational Sociology)

విద్యా సామాజిక శాస్త్రం అనేక ముఖ్యమైన విధులను నిర్వహిస్తుంది:

 * సాంఘికీకరణను అధ్యయనం చేయడం (Studying Socialization): పిల్లలు మరియు యువత సమాజంలోని నియమాలు, విలువలు మరియు సంస్కృతిని ఎలా నేర్చుకుంటారో ఇది పరిశీలిస్తుంది. పాఠశాలలు మరియు ఇతర విద్యా సంస్థలు సాంఘికీకరణ ప్రక్రియలో ఎలా సహాయపడతాయో వివరిస్తుంది.

 * సామాజిక సమస్యలను విశ్లేషించడం (Analyzing Social Problems): విద్యారంగంలోని అసమానతలు, పేదరికం, కుల వివక్ష, లింగ వివక్ష వంటి సామాజిక సమస్యలను గుర్తించి, వాటికి గల కారణాలను విశ్లేషిస్తుంది. ఈ సమస్యలను పరిష్కరించడానికి సూచనలు చేస్తుంది.

 * విద్యా విధానాలను అంచనా వేయడం (Evaluating Educational Policies): ప్రభుత్వం రూపొందించే విద్యా విధానాలు సమాజంపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతాయో అంచనా వేస్తుంది. ఈ విధానాల యొక్క సానుకూల మరియు ప్రతికూల అంశాలను వివరిస్తుంది.

 * ఉపాధ్యాయులకు సహాయపడటం (Helping Teachers): ఉపాధ్యాయులు తమ విద్యార్థుల యొక్క సామాజిక నేపథ్యాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి మరియు తరగతి గదిలో మెరుగైన బోధనా పద్ధతులను అనుసరించడానికి సహాయపడుతుంది.

 * సమాజ మార్పును ప్రోత్సహించడం (Promoting Social Change): విద్య ద్వారా సమాజంలో ఎలా సానుకూల మార్పులు తీసుకురావచ్చో వివరిస్తుంది. విద్యార్థులను బాధ్యతగల పౌరులుగా తీర్చిదిద్దడంలో సహాయపడుతుంది.

1.3.3 విద్య యొక్క సామాజిక దృక్పథం (Social Perspective of Education)

విద్య యొక్క సామాజిక దృక్పథం అంటే విద్యను కేవలం వ్యక్తిగత అభివృద్ధికి మాత్రమే కాకుండా, సమాజం యొక్క అవసరాలు మరియు అభివృద్ధికి సంబంధించినదిగా చూడటం. ఈ దృక్పథం ప్రకారం, విద్య అనేది సమాజంలో శాంతి, సామరస్యం, సహకారం మరియు అభివృద్ధిని పెంపొందించడానికి ఒక ముఖ్యమైన సాధనం.

1.3.4 విద్య యొక్క సామాజిక శాస్త్రం యొక్క విధులు: సాధారణ ఉదాహరణలతో వివరణ (తెలుగు మాధ్యమం) (Functions of Sociology of Education explain with general examples in telugu medium)

విద్య యొక్క సామాజిక శాస్త్రం అనేక ముఖ్యమైన విధులను నిర్వర్తిస్తుంది. వాటిని సాధారణ ఉదాహరణలతో అర్థం చేసుకుందాం:

 * సాంఘికీకరణ (Sanghikikarana):

   * ఉదాహరణ: పాఠశాలలో విద్యార్థులు ఉపాధ్యాయులను గౌరవించడం, తోటి విద్యార్థులతో కలిసి మెలగడం, క్రమశిక్షణ పాటించడం వంటి సామాజిక ప్రవర్తనలను నేర్చుకుంటారు. ఇది వారిని మంచి పౌరులుగా తయారు చేస్తుంది.

 * సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని అందించడం (Samskruthika Vaarasathvanni Andinchadam):

   * ఉదాహరణ: పాఠశాలల్లో మన దేశ చరిత్ర, సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు నేర్పించడం ద్వారా విద్యార్థులు తమ సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని తెలుసుకుంటారు మరియు దానిని కొనసాగించడానికి ప్రేరణ పొందుతారు.

 * సామాజిక నియమాలను నేర్పడం (Saamaajika Niyamalaku Nerpadam):

   * ఉదాహరణ: పాఠశాలలో సమయపాలన పాటించడం, అందరితో సమానంగా వ్యవహరించడం, ప్రభుత్వ నియమాలను గౌరవించడం వంటి విషయాలు నేర్పడం ద్వారా విద్యార్థులు బాధ్యతగల వ్యక్తులుగా ఎదుగుతారు.

 * వృత్తిపరమైన నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేయడం (Vrutthiparమైన Naipunyalanu Abhivruddhi Cheyadam):

   * ఉదాహరణ: కళాశాలలు మరియు విశ్వవిద్యాలయాలు విద్యార్థులకు వివిధ రంగాల్లో అవసరమైన నైపుణ్యాలను అందిస్తాయి. దీని ద్వారా వారు మంచి ఉద్యోగాలు పొందడానికి మరియు సమాజ అభివృద్ధికి తోడ్పడటానికి అవకాశం లభిస్తుంది. ఇంజనీరింగ్, వైద్యం, ఉపాధ్యాయ వృత్తి వంటి అనేక రంగాల్లో శిక్షణ పొందడం దీనికి ఉదాహరణ.

 * సామాజిక మార్పును ప్రోత్సహించడం (Saamaajika Maarpunu Prothsahinchadam):

   * ఉదాహరణ: విద్యార్థులు సమాజంలోని సమస్యల గురించి తెలుసుకొని, వాటిని పరిష్కరించడానికి కొత్త ఆలోచనలు మరియు విధానాలతో ముందుకు వస్తారు. బాల్య వివాహాలు, వరకట్నం వంటి దురాచారాల గురించి తెలుసుకొని వాటిని వ్యతిరేకించడానికి చైతన్యం పొందడం దీనికి ఉదాహరణ.

 * సామాజిక అసమానతలను తగ్గించడం (Saamaajika Asamaanathalanu Thaggichadam):

   * ఉదాహరణ: అందరికీ సమాన విద్యను అందించడం ద్వారా పేద మరియు బలహీన వర్గాల ప్రజలు కూడా అభివృద్ధి చెందడానికి అవకాశం లభిస్తుంది. ప్రభుత్వ పాఠశాలలు మరియు ఉపకార వేతనాలు ఈ దిశగా పనిచేస్తాయి.

 * నాయకత్వ లక్షణాలను పెంపొందించడం (Naayakatva Lakshanalanu Pemponchadam):

   * ఉదాహరణ: పాఠశాలల్లో విద్యార్థి సంఘాలు, వివిధ క్లబ్బులు మరియు కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనడం ద్వారా విద్యార్థులు నాయకత్వ లక్షణాలను అలవర్చుకుంటారు. భవిష్యత్తులో వారు సమాజానికి నాయకులుగా ఎదగడానికి ఇది సహాయపడుతుంది.

కాబట్టి, విద్య యొక్క సామాజిక శాస్త్రం విద్య మరియు సమాజం యొక్క పరస్పర సంబంధాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి మరియు సమాజ అభివృద్ధికి విద్యను ఎలా ఉపయోగించాలో తెలుసుకోవడానికి చాలా ముఖ్యమైనది.

1.4 విద్య ఒక సామాజిక వ్యవస్థ (Education as a Social System): 

విద్యను కేవలం జ్ఞానాన్ని పొందే ప్రక్రియగా మాత్రమే కాకుండా, ఒక సంక్లిష్టమైన సామాజిక వ్యవస్థగా కూడా చూడవచ్చు. ఒక సామాజిక వ్యవస్థ అంటే అనేక భాగాలు ఒకదానితో మరొకటి సంబంధం కలిగి ఉండి, ఒక నిర్దిష్టమైన లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి కలిసి పనిచేసే సమూహం. విద్య కూడా అనేక అంశాలతో కూడిన ఒక వ్యవస్థ.

ఈ వ్యవస్థలో ముఖ్యమైన భాగాలు మరియు వాటి మధ్య సంబంధాలను సాధారణ ఉదాహరణలతో అర్థం చేసుకుందాం:

1. భాగాలు (Components): విద్య అనే సామాజిక వ్యవస్థలో అనేక ముఖ్యమైన భాగాలు ఉంటాయి:

 * విద్యా సంస్థలు (Vidyaa Samsthalu): పాఠశాలలు, కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు మరియు ఇతర శిక్షణ కేంద్రాలు విద్యను అందించే ముఖ్యమైన ప్రదేశాలు.

   * ఉదాహరణ: మీ ఊరిలోని ప్రభుత్వ పాఠశాల లేదా మీ దగ్గరలోని డిగ్రీ కళాశాల విద్యా వ్యవస్థలో ఒక భాగం.

 * ఉపాధ్యాయులు (Upaadhyaayulu): విద్యార్థులకు జ్ఞానాన్ని అందించే మరియు వారిని సరైన మార్గంలో నడిపించే వ్యక్తులు.

   * ఉదాహరణ: మీ పాఠశాలలోని తెలుగు ఉపాధ్యాయుడు లేదా మీ కళాశాలలోని గణిత అధ్యాపకుడు ఈ వ్యవస్థలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తారు.

 * విద్యార్థులు (Vidyaarthulu): జ్ఞానాన్ని పొందడానికి మరియు నైపుణ్యాలను నేర్చుకోవడానికి విద్యా సంస్థలకు వచ్చే వ్యక్తులు.

   * ఉదాహరణ: మీ తమ్ముడు లేదా చెల్లెలు పాఠశాలకు వెళ్తుంటే, వారు విద్యా వ్యవస్థలో ఒక భాగం.

 * పాఠ్య ప్రణాళిక (Paathya Pranaalika): విద్యార్థులు ఏమి నేర్చుకోవాలో నిర్దేశించే ఒక క్రమబద్ధమైన ప్రణాళిక.

   * ఉదాహరణ: మీ పాఠశాలలో ఏయే సబ్జెక్టులు ఉంటాయి, ఏ తరగతిలో ఏ పుస్తకాలు చదవాలి అనే వివరాలు పాఠ్య ప్రణాళికలో ఉంటాయి.

 * నిర్వహణ మరియు పాలన (Nirvahana mariyu Paalana): విద్యా సంస్థలను నిర్వహించే మరియు విధానాలను రూపొందించే ప్రభుత్వ విభాగాలు మరియు అధికారులు.

   * ఉదాహరణ: విద్యా శాఖ మంత్రిత్వ శాఖ పాఠశాలలకు నిబంధనలు మరియు మార్గదర్శకాలను జారీ చేస్తుంది.

 * సమాజం (Samaajam): విద్యార్థులు ఏ సమాజంలో జీవిస్తున్నారో ఆ సమాజం యొక్క విలువలు, అవసరాలు మరియు ఆకాంక్షలు విద్యపై ప్రభావం చూపుతాయి.

   * ఉదాహరణ: ఒక గ్రామీణ ప్రాంతంలోని పాఠశాల విద్యార్థులకు వ్యవసాయానికి సంబంధించిన ప్రాథమిక జ్ఞానం అవసరం కావచ్చు.

2. విధులు (Functions): ఈ భాగాలు ఒక నిర్దిష్టమైన లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి కలిసి పనిచేస్తాయి. విద్య యొక్క ముఖ్యమైన విధులు:

 * జ్ఞానాన్ని అందించడం (Gnaanaanni Andinchadam): విద్యార్థులకు వివిధ విషయాలపై అవగాహన కల్పించడం.

   * ఉదాహరణ: పాఠశాలలో చరిత్ర, భౌగోళిక శాస్త్రం, గణితం వంటి విషయాలు నేర్చుకోవడం ద్వారా విద్యార్థులు జ్ఞానాన్ని పొందుతారు.

 * నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేయడం (Naipunyalanu Abhivruddhi Cheyadam): విద్యార్థులకు వారి భవిష్యత్తుకు ఉపయోగపడే నైపుణ్యాలను నేర్పించడం.

   * ఉదాహరణ: కంప్యూటర్ నైపుణ్యాలు, కమ్యూనికేషన్ నైపుణ్యాలు లేదా వృత్తిపరమైన నైపుణ్యాలను నేర్చుకోవడం.

 * సాంఘికీకరణ (Saanghikeekarana): విద్యార్థులను సమాజంలోని నియమాలు, విలువలు మరియు సంస్కృతికి అనుగుణంగా తీర్చిదిద్దడం.

   * ఉదాహరణ: పాఠశాలలో క్రమశిక్షణ పాటించడం, ఇతరులతో కలిసి మెలగడం మరియు పెద్దలను గౌరవించడం వంటివి నేర్చుకోవడం.

 * సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని అందించడం (Saamskruthika Vaarasathvanni Andinchadam): తరాల నుండి తరాలకు సంక్రమించే సంస్కృతి మరియు సంప్రదాయాలను విద్య ద్వారా విద్యార్థులకు అందించడం.

   * ఉదాహరణ: మన పండుగల గురించి, చారిత్రక కట్టడాల గురించి పాఠశాలలో నేర్చుకోవడం.

 * సామాజిక మార్పును ప్రోత్సహించడం (Saamaajika Maarpunu Prothsahinchadam): కొత్త ఆలోచనలను ప్రోత్సహించడం మరియు సమాజంలో సానుకూల మార్పులు తీసుకురావడానికి విద్యను ఉపయోగించడం.

   * ఉదాహరణ: పర్యావరణ పరిరక్షణ గురించి పాఠశాలలో నేర్చుకొని, విద్యార్థులు తమ వంతుగా చర్యలు తీసుకోవడం.

3. పరస్పర చర్యలు (Interactions): ఈ భాగాలు ఒకదానితో మరొకటి నిరంతరం సంభాషిస్తూ ఉంటాయి మరియు ఒకదానిపై మరొకటి ప్రభావం చూపుతాయి.

 * ఉదాహరణ: ఉపాధ్యాయులు విద్యార్థులకు బోధిస్తారు, విద్యార్థులు ఉపాధ్యాయుల నుండి నేర్చుకుంటారు. పాఠ్య ప్రణాళిక బోధనా పద్ధతులను ప్రభావితం చేస్తుంది. ప్రభుత్వం విద్యా సంస్థలకు నిధులు మరియు నియమాలను అందిస్తుంది. సమాజంలోని అవసరాలకు అనుగుణంగా విద్యా విధానాల్లో మార్పులు వస్తాయి.

కాబట్టి, విద్య అనేది కేవలం ఒక వ్యక్తి నేర్చుకునే ప్రక్రియ మాత్రమే కాదు. ఇది ఒక సంక్లిష్టమైన సామాజిక వ్యవస్థ, దీనిలో అనేక భాగాలు కలిసి పనిచేస్తాయి మరియు సమాజం యొక్క అభివృద్ధికి తోడ్పడతాయి. ఈ వ్యవస్థ యొక్క ప్రతి భాగం ముఖ్యమైనది మరియు ఒకదానిపై మరొకటి ఆధారపడి ఉంటుంది.

Unit3 psychology

 Perspective on learning and motivation అభ్యసనం అనేది కొత్త అవగాహన, జ్ఞానం, ప్రవర్తనలు, నైపుణ్యాలు, విలువలు, వైఖరులు మరియు ప్రాధాన్యతలను పొందే ప్రక్రియ. ఇది మానవ అవగాహన మరియు అభివృద్ధికి ప్రాథమికమైన అంశం, వ్యక్తులు తమ పరిసరాలకు అనుగుణంగా మారడానికి, సమస్యలను పరిష్కరించడానికి, నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి మరియు వారి సామర్థ్యాలను మెరుగుపరచుకోవడానికి ఇది సాధ్యపడుతుంది.

అభ్యసనం అనేది జీవితాంతం కొనసాగే ప్రక్రియ, ఇది జన్మించినప్పటి నుండి ప్రారంభమై జీవితాంతం కొనసాగుతుంది. ఇది అధికారిక విద్య, అనధికారిక అనుభవాలు మరియు సామాజిక సంబంధాల ద్వారా సంభవించవచ్చు.

అభ్యసనం గురించి అనేక విభిన్న సిద్ధాంతాలు ఉన్నాయి, ప్రతి ఒక్కటి అభ్యసనం ఎలా జరుగుతుందనే దానిపై దాని స్వంత ప్రత్యేక దృక్పథాన్ని కలిగి ఉంది. అభ్యసనం యొక్క అత్యంత ప్రసిద్ధమైన కొన్ని సిద్ధాంతాలు:

 * Behaviarism: ఈ సిద్ధాంతం ప్రవర్తన ఎలా ప్రతిఫలాలు మరియు శిక్షల ద్వారా రూపొందుతుందనే దానిపై దృష్టి పెడుతుంది.

   

 * Congnitivism: ఈ సిద్ధాంతం ప్రజలు సమాచారాన్ని ఎలా ప్రాసెస్ చేస్తారు మరియు జ్ఞానాన్ని ఎలా నిర్మిస్తారు అనే దానిపై దృష్టి పెడుతుంది.

   

Constructivism: ఈ సిద్ధాంతం సామాజిక పరస్పర చర్య ద్వారా క్రియాశీల అభ్యసనం మరియు జ్ఞాన నిర్మాణం యొక్క ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతుంది.

   

 Humanism: ఈ సిద్ధాంతం అభ్యసనంలో వ్యక్తిగత అభివృద్ధి మరియు స్వీయ-సాక్షాత్కారం యొక్క ప్రాముఖ్యతపై దృష్టి పెడుతుంది.

   

అభ్యసనం అనేది అనేక అంశాలచే ప్రభావితమయ్యే సంక్లిష్టమైన ప్రక్రియ, ఇందులో ప్రేరణ, మునుపటి జ్ఞానం మరియు అభ్యసన వాతావరణం ఉన్నాయి. ప్రభావవంతమైన అభ్యసనం క్రియాశీల పాల్గొనడం, అర్ధవంతమైన అనుభవాలు మరియు అభిప్రాయం మరియు ప్రతిబింబానికి అవకాశాలను అవసరం.

Thorndike's Experiment: యత్నదోష సిద్ధాంతం

Thorndike's experiment, famously known as the "Trial and Error" or "Law of Effect" experiment, was conducted to understand how animals learn. He primarily used cats in his research.

ప్రయోగం వివరణ:

 * పరికరం: థోర్న్‌డైక్ ఒక "పజిల్ బాక్స్" అనే పరికరాన్ని రూపొందించారు. ఇది ఒక పెట్టె, దానిలో ఒక పిల్లిని ఉంచుతారు. పెట్టె లోపల, తలుపు తెరవడానికి ఒక లివర్ లేదా బటన్ ఉంటుంది. పిల్లి బయటకు రావాలంటే, ఆ లివర్ లేదా బటన్‌ను నొక్కాలి.

 * ప్రక్రియ:

   * పిల్లిని పజిల్ బాక్స్‌లో ఉంచుతారు.

   * పిల్లి బయటకు రావడానికి ప్రయత్నిస్తుంది.

   * అనేక ప్రయత్నాలు చేసిన తర్వాత, పిల్లి అనుకోకుండా లివర్ లేదా బటన్‌ను నొక్కి, పెట్టె నుండి బయటకు వస్తుంది.

   * ఆహారం లేదా ఇతర ప్రతిఫలం పొందిన తర్వాత, పిల్లిని మళ్లీ పెట్టెలో ఉంచుతారు.

 * ఫలితాలు:

   * మొదటిసారి, పిల్లి బయటకు రావడానికి చాలా సమయం పడుతుంది.

   * ప్రతిసారీ, పిల్లి తక్కువ సమయంలో బయటకు వస్తుంది.

   * చివరకు, పిల్లి త్వరగానే లివర్ లేదా బటన్‌ను నొక్కి, పెట్టె నుండి బయటకు వస్తుంది.

ముగింపు:

థోర్న్‌డైక్ ఈ ప్రయోగం నుండి ఈ క్రింది నిర్ధారణకు వచ్చారు:

 * యత్నదోష సిద్ధాంతం (Trial and Error Theory): జంతువులు ప్రయోగాలు చేయడం ద్వారా నేర్చుకుంటాయి. అవి వివిధ ప్రయత్నాలు చేస్తాయి, కొన్ని విజయవంతమవుతాయి, మరికొన్ని విఫలమవుతాయి. విజయవంతమైన ప్రయత్నాలు పునరావృతమవుతాయి, అయితే విఫలమైన ప్రయత్నాలు తగ్గుతాయి.

 * ప్రభావ నియమం (Law of Effect): ఒక ప్రవర్తనకు అనుకూలమైన ఫలితం ఉంటే, ఆ ప్రవర్తన పునరావృతమవుతుంది. అననుకూలమైన ఫలితం ఉంటే, ఆ ప్రవర్తన తగ్గుతుంది.

విద్యాశాస్త్రంలో ప్రాముఖ్యత:

థోర్న్‌డైక్ యొక్క యత్నదోష సిద్ధాంతం విద్యాశాస్త్రంలో చాలా ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది. ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం, విద్యార్థులు తప్పులు చేయడం ద్వారా నేర్చుకుంటారు. అందువల్ల, విద్యార్థులు తప్పులు చేయడానికి భయపడకుండా ఉండాలి. బదులుగా, వారు తప్పుల నుండి నేర్చుకోవాలి. అలాగే, విద్యార్థులకు సరైన ప్రతిఫలం ఇవ్వడం చాలా ముఖ్యం. సరైన ప్రతిఫలం విద్యార్థులను ప్రేరేపిస్తుంది మరియు వారి నేర్చుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.

Unit 2 సైకాలజి

బాల్య అనుభవాలు మరియు అభ్యాసం

బాల్యం అనేది శారీరక, మానసిక, భావోద్వేగ మరియు సామాజిక అభివృద్ధికి చాలా ముఖ్యమైన దశ. ఈ దశలో, పిల్లలు త్వరగా నేర్చుకుంటారు మరియు వారి చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకుంటారు. వారి ప్రారంభ అనుభవాలు వారి జీవితకాలం అంతటా వారి అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేస్తాయి.

ప్రారంభ అనుభవాల ప్రాముఖ్యత:

 * మెదడు అభివృద్ధి: పిల్లలు జన్మించినప్పుడు వారి మెదడు చాలా వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. వారు తమ చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచాన్ని అన్వేషించడం మరియు అనుభవించడం ద్వారా, వారు కొత్త నైపుణ్యాలు నేర్చుకుంటారు మరియు వారి మెదడును బలోపేతం చేస్తారు.

 * భాషా అభివృద్ధి: పిల్లలు తమ తల్లిదండ్రులు, సోదరులు మరియు ఇతర పెద్దలతో సంభాషించడం ద్వారా భాషను నేర్చుకుంటారు. వారు పుస్తకాలు చదివినప్పుడు మరియు పాటలు విన్నప్పుడు కూడా భాషను నేర్చుకుంటారు.

 * సామాజిక మరియు భావోద్వేగ అభివృద్ధి: పిల్లలు తమ తోటివారితో ఆడుకోవడం మరియు ఇతరులతో పరస్పర చర్య చేయడం ద్వారా సామాజిక నైపుణ్యాలను నేర్చుకుంటారు. వారు తమ తల్లిదండ్రులతో మరియు ఇతర పెద్దలతో బంధం పెంచుకోవడం ద్వారా భావోద్వేగ అభివృద్ధి చెందుతారు.

 * స్వీయ-నమ్మకం మరియు ఆత్మగౌరవం: పిల్లలు తమను తాము సమర్థవంతంగా మరియు సామర్థ్యంగా భావించేటప్పుడు, వారు ఆత్మవిశ్వాసం మరియు ఆత్మగౌరవాన్ని పెంపొందుతారు.

ప్రారంభ అభ్యాసానికి సహాయపడే కార్యకలాపాలు:

 * చదవడం: పిల్లలకు చిన్న వయస్సు నుండే చదవడం ప్రారంభించడం చాలా ముఖ్యం. పుస్తకాలు చదవడం వారి భాషా నైపుణ్యాలను మెరుగుపరుస్తుంది మరియు వారి ఊహను ప్రోత్సహిస్తుంది.

 * ఆట: ఆట అనేది పిల్లలకు నేర్చుకోవడానికి అత్యంత సహజమైన మార్గం. ఆట ద్వారా, పిల్లలు సమస్య పరిష్కారం, సృజనాత్మకత మరియు సామాజిక నైపుణ్యాలను నేర్చుకుంటారు.

 * సంగీతం: సంగీతం పిల్లల భాషా నైపుణ్యాలు, సమన్వయ నైపుణ్యాలు మరియు భావోద్వేగ అభివృద్ధిని మెరుగుపరుస్తుంది.

 * కళ: డ్రాయింగ్, పెయింటింగ్ మరియు ఇతర కళా రూపాలు పిల్లల సృజనాత్మకత మరియు స్వీయ-అభివృద్ధి ని ప్రోత్సహిస్తాయి.

 * ప్రకృతిలో సమయం గడపడం: ప్రకృతిలో సమయం గడపడం పిల్లలకు కొత్త అనుభవాలను అందిస్తుంది మరియు వారి మానసిక మరియు భావోద్వేగ శ్రేయస్సును మెరుగుపరుస్తుంది.

ముగింపు:

ప్రారంభ అనుభవాలు మరియు అభ్యాసం పిల్లల అభివృద్ధికి చాలా ముఖ్యమైనవి. పిల్లలు తమ చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచాన్ని అన్వేషించడానికి మరియు నేర్చుకోవడానికి అవకాశాలను అందించడం ద్వారా, వారు తమ పూర్తి సామర్థ్యాన్ని సాధించగలరు.

types of thinking 

Creative thinking

Divergent thinking

(Critical thinking)మేధోపరమైన ఆలోచనను మెరుగుపరచుకోవడం ఎలా? మేధోపరమైన ఆలోచన అంటే ఏదైనా అంశాన్ని లేదా సమస్యను క్షుణ్ణంగా పరిశీలించి, దానికి సరైన పరిష్కారం కనుగొనడం. ఇందులో మీరు ఆబ్జెక్టివ్‌గా ఆలోచించడం చాలా ముఖ్యం. అంటే సమస్యను భావోద్వేగాలతో (ఎమోషనల్‌గా) కాకుండా, చాలా తార్కికంగా ఆలోచించి, పరిష్కార మార్గం కనిపెట్టాలి. ఇందుకోసం మీరు ఈ క్రింది పద్ధతులను అనుసరించవచ్చు: * సమాచారాన్ని విశ్లేషించండి: ఏదైనా సమాచారాన్ని విశ్లేషించేటప్పుడు, దాని మూలాన్ని తెలుసుకోవడానికి ప్రయత్నించండి. ఆ సమాచారం నిజమేనా? దానికి మద్దతు ఇచ్చే ఆధారాలు ఏమిటి? అనేది పరిశీలించండి. * ప్రశ్నించండి: ఏదైనా విషయం గురించి ప్రశ్నించడం చాలా ముఖ్యం. ఎందుకు? ఎలా? ఏమిటి? అనే ప్రశ్నలు అడిగి, విషయాన్ని లోతుగా అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించండి. * భిన్నమైన కోణాల నుండి ఆలోచించండి: ఒకే విషయాన్ని వివిధ కోణాల నుండి పరిశీలించండి. ఒకే సమస్యకు అనేక పరిష్కారాలు ఉండవచ్చు. అన్ని కోణాల నుండి ఆలోచించడం వల్ల సమస్య పరిష్కారం సులభమవుతుంది. * తార్కికంగా ఆలోచించండి: భావోద్వేగాలు లేకుండా తార్కికంగా ఆలోచించడం చాలా ముఖ్యం. సమస్యను ఎదుర్కొన్నప్పుడు, తొందరపడి నిర్ణయాలు తీసుకోకండి. ఆలోచించి, ప్రశాంతంగా నిర్ణయాలు తీసుకోండి. * సృజనాత్మకంగా ఆలోచించండి: కొత్త ఆలోచనలు, కొత్త పరిష్కారాలను కనుగొనడానికి సృజనాత్మకంగా ఆలోచించడం అవసరం. * ప్రాక్టీస్ చేయండి: మేధోపరమైన ఆలోచన అనేది ఒక నైపుణ్యం. ఈ నైపుణ్యాన్ని మెరుగుపరచుకోవడానికి రోజూ కొంత సమయం కేటాయించి ప్రాక్టీస్ చేయండి. పుస్తకాలు చదవడం, పజిల్స్ చేయడం, చర్చల్లో పాల్గొనడం వంటివి మేధోపరమైన ఆలోచనను మెరుగుపరుస్తాయి. ముఖ్యమైనది: మేధోపరమైన ఆలోచన అనేది ఒక ప్రయాణం. దీనిని నేర్చుకోవడానికి మరియు మెరుగుపరచుకోవడానికి నిరంతరమైన కృషి అవసరం. ఓర్పు, క్రమశిక్షణ మరియు సాధన ద్వారా మేధోపరమైన ఆలోచనను మెరుగుపరచుకోవచ్చు.

జీన్ పియాజే సంజ్ఞానాత్మక వికాసం

• సంజ్ఞానం అంటే వ్యక్తి తన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచాన్ని గురించి జ్ఞానాన్ని పొంది దానితో వ్యవహరించడానికి తోడ్పడే అభ్యసనం.

శిశువు తన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచానికి అనుకూలంగా తనను తాను ఎలా మలుచుకుంటాడో, అలాగే తన చుట్టూ ఉన్నప్రపంచాన్ని ఎలా అర్ధం చేసుకుంటాదో అనే విషయానికి సంబంధించి జీన్ పియాజే ఇచ్చిన వివరణనే సంజ్ఞానాత్మన సిద్ధాంతం.

పియాజే రెండు విద్యాలక్ష్యాలను పేర్కొన్నాడు అవి:

 పాత తరాల వారు చేసినవే ఇప్పుడు చేయడం కాకుంట కొత్త విషయాలను కనిపెట్టే, వెల్లడించే సృజనాత్మకత కలిగిన మానవులను తయారుచేయడం.

* అందించిన ప్రతి దానిని ఆమోదించక, విమర్శనాత్మక దృక్పథం కలిగిన మానవులను తయారు చేయడం, పియాజే సిద్ధాంతంలోని కొన్ని ముఖ్యమైన భావనలను గురించి. తెలుసుకుందాం.

i) స్కీమాటా: పరిసరాలతో సర్దుబాటు చేసుకోవడానికి, తన యొక్క అనుభవాలను అర్ధం చేసుకోవడానికి పిల్లలు మరియు పెద్దలు ఉపయోగించే సంఘటిత ప్రవర్తనా నమూనాలకు కారణమైన సంజ్ఞానాత్మక నిర్మాణాలే స్కిమాటా. మనిషి పుట్టుకతోనే కొన్ని స్కిమాటాలను పొంది ఉంటాడు.

ఉదా: పుట్టిన శిశువు వెంటనే పాలు తాగడం, పిల్లవాన్ని ఎవరైనా పిలిస్తే అటువైపు చూడటం, శబ్దాలను గ్రహించడం, వస్తువులను అందుకోవడానికి ప్రయత్నించడం, తన్నడం, పట్టుకోవడం మొదలైనవి.

ii) ప్రాచాలకాలు( operations); శిశువు పుట్టినప్పటి నుండి తన పరిసరాలతో జరిపే ప్రతిచర్యల వల్ల స్కిమాట లో పరివర్తన వస్తుంది. శిశువు ఎదిగే కొద్దీ బాహ్యప్రవర్తనగా (పీల్చడం, పట్టుకోవడం, శబ్దాలను గ్రహించడం) వ్యక్తపరచబడే మానసిక చర్యలు (ప్రణాళికలు, సమస్యాపరిష్కార నియమాలు, వర్గీకరణ మొ||) మానసిక ప్రవర్తనలుగా పరివర్తన చెందుతాయి. వీటినే పియాజే ఆపరేషన్స్ అని అన్నాడు.

iii) వ్యవస్థీకరణ - అనుకూలత: వయసుతో లేదా అనుభవాలలో స్కిమాటాలలో మార్పులు రావడానికి కారణం వ్యక్తికి జన్మత: ఉన్న రెండు కార్యచరణ నియమాలే వ్యవస్థీకరణ-అనుకూలత.

వ్యవస్థీకరణ అంటే వ్యక్తిలో విడివిడిగా ఉండే సంజ్ఞానాత్మక నిర్మాణాలను సమన్వయ పరిచి సంఘటితం చేయడం.

ఉదా : ప్రారంభంలో దేనికది స్వతంత్రంగా పనిచేసే చూడడం, పట్టుకోవడం, తన్నడం లాంటి ప్రతిచర్యలు కొంత కాలానికి సమన్వయం చెంది ఉన్నతక్రమ వ్యవస్థగ సంఘటితమవుతాయి.

 రెండవ సూత్రమైన అనుకూలతలో రెండు ప్రక్రియలు

ఉంటాయి. అవి:

ఎ) సాంశీకరణం (assimilation) 

బి) అనుగున్యత (accomidation)

ఎ)సాంశీకరణంలో పిల్లవాడు ఏదైనా కొత్త అనుభవాన్ని పొందినపుడు ప్రస్తుతం ఉన్న స్కిమాటలాతో పోల్చి ఆ వస్తువుతో పరివర్తన చేస్తాడు. పరిసరాలను తనకు అనుకూలంగా మలచుకూంటాడు.

ఉదా: గతంలో కుక్కను చూసిన శిశువు ఇప్పుడు పిల్లిని చూసి దానిని కూడా కుక్క అని పిలవడం.

బి)అనుగుణ్యం అంటే పరిసరాలకు అనుగుణంగా చేసుకోవడం, ఇలా నిరంతరం పరిసరాలతో సర్దుబాటు చేసుకోవడం ద్వారా స్కీమాట లో పరివర్తన కలుగుతుంది.

ఉదా: గతంలో పిల్లిని కూడా కుక్క అని భావించిన శిశువు ఆకారం, రంగు, అరుపు, కళ్ళు చూసీ, రెండింటికి గల భేదం గుర్తించి పిల్లి అనేది వేరొక ఇంతువుగా పరిగణిస్తారు

సంజ్ఞానాత్మక వికాసం మనం సహజంగా పొంది ఉన్న శక్తుల ద్వారా మన సంజ్ఞానాత్మక నిర్మాణాలలో జరిగే మార్పుల వల్ల సంభవిస్తుంది. ఇది అందరిలో జరిగే ప్రక్రియ. అలాగే ఇది జీవితాంతం కొనసాగే ప్రక్రియ.

పియాజే సంజ్ఞానాత్మక వికాసదశలు

సంజ్ఞానాత్మక నిర్మాణాలలో జరిగే మెరుగైన మార్పులే సంజ్ఞానాత్మక వికాసం అని పియాజే అభిప్రాయం. ఇతడు తన పిల్లల పైనే ప్రయోగాలు చేసి సంజ్ఞానాత్మక వికాసం 4 దశలుగా జరుగుతుందని పేర్కొన్నాడు.

1.జ్ఞానేంద్రియా చాలక (Sensory - motor stage)

దీనినే సంవేదన చాలకదశ, ఇంద్రియ చాలక దశ అని కూడా అంటారు.

ఈ దశ పుట్టినప్పటి నుండి 2 సంవత్సరాల వరకు ఉంటుంది.

ఈ దశలో శిశువు ఒక ప్రతిక్రియ జీవి నుంచి పర్యాలోచన జీవిగా పరావర్తనం చెందుతాడు.

శిశువు తనకూ ఇతర వస్తువులకు మధ్య తేడాను తెలుసుకుంటాడు.

అనుకరణ అధికంగా ఉంటుంది. అలాగే అహం కేంద్రీకృతం ఎక్కువగా ఉంటుంది.

శిశువు ప్రతి విషయాన్ని తన కోణంలోనే అలోచిస్తాడు..

ఆట వస్తువులను కింద పడవేసి ఆనందిస్తాడు.

 ఈ దశ ప్రారంభంలో తన ఎదురుగా కనబడుతున్న దాన్ని గురించి మాత్రమే ఆలోచిస్తాడు.

ఉదా. మనం శిశువుకు ఒక వస్తువును చూపిస్తే దానిని అందుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తాడు.హఠాత్తుగా ఆ వస్తువును మన వెనుక దాచి ఉంచితే శిశువు వస్తువు గురించి అలోచించలేడు. అది మన వెనుక ఉందనే సంగతి తెలుసుకోలేదు అంటే వస్తు స్టిరాత్వ భావన లేదా శాశ్వత భావన అనేది ఉండదు. కానీ ఈ దశ చివరినాటికి వస్తుస్థిరత్వ భావన అభివృద్ధి చెందుతుంది. కనబడని వస్తువుల కోసం వెతుకుతారు. 18 నుంచి 24 నెలల మధ్య శిశువు యత్నదోష పద్ధతి నుంచి కొంత మట్టుకు అంతర్ దృష్టిని ఉపయోగిస్తాడు.

2. పూర్వ ప్రచాలాక దశ(Pre-operational stage)

ఈ దశ 2 నుండి 7 సంవత్సరాల వరకు ఉంటుంది. దీనిలో 2 నుండి 4 సంవత్సరాల కాలాన్ని పూర్వ భావనాత్మక దశ అని, 4 నుండి 7 సంవత్సరాల కాలాన్ని అంతరుృద్ధి దశ అని పియాజే విభజించాడు.

పూర్వ భావనాత్మక దశలో ప్రధానంగా రెండు లక్షణాలుంటాయి. 1. సర్వాత్మవాదం 2. అహం కేంద్రీకృతం,

ప్రాణం లేని వస్తువులకు ప్రాణం ఆపాదించడం సర్వాత్మవాదం, బొమ్మలు, సూర్యచంద్రులు ప్రాణం ఉన్నవిగా భావిస్తారు. రెండు వస్తువులలో ఉన్న కొన్ని సామాన్య లక్షణాలను చూసి ఆ రెండు వస్తువులు ఒకటే అని భావిస్తారు.

ప్రపంచమంతా తన చుట్టూ కేంద్రీకరించబడి ఉందనుకోవడం అహం కేంద్రీకృతం. వారి ఆలోచనలు స్వార్థంతో కూడుకొని ఉన్నట్లుగా కనిపిస్తుంది.

అంతర్భుద్ధి దశలో వస్తువులను వర్గీకరించడం, పోల్చడం వంటి మెరుగైన మానసిక చర్యలు చేపట్టగలరు.

ఈ దశలోని పరిమితులు.

 1. పూర్వ క్రమయుత లేదా పదిల

 పరచుకునే  భావన లోపం  (Conservation)

2. అవిపర్యయాత్మక భావన లోపం

3. ఏకమితి.

పదిల పరుచుకునే భావన లోపం అంటే ఒక వస్తువు ఆకారం మార్చినా, పరిస్థితి మార్చినా దాని గుణాలు మారవు అనే విషయం తెలియక పోవడం.

ఉదా: 20 గోళీలు తీసుకొని 10, 10 చొప్పున 2 వరుసలుగా ఈ క్రింది విధంగా అమర్చాలి.

(A)

**********

(B)

* * * * * * * * * *

ఇప్పుడు ఏ వరుసలో ఎక్కువ గోళీలు ఉన్నాయని అడిగితే శిశువు 'B' వరుసలోని గోళీలు ఎక్కువ అని చెప్తాడు.

అవిపర్యయాత్మక భావన లోపం అంటే ప్రతి తార్కిక ప్రచాలనం తిరిగి చేయవచ్చు అనే భావన లేకపోవడం.

ఉదా: ఒకే పరిమాణం, ఆకారం ఉన్న రెండు మట్టి ముద్దలను తీసుకొని ఒకదాని ఆకారాన్ని మార్చినప్పటికీ మళ్ళీ దాన్ని తిరిగి మొదటి ఆకారానికి తీసుకురాగలమని గుర్తించలేదు.

ఈ దశలోని ఇంకొక ముఖ్యలక్షణం ఏకమితి అంటే శిశువు ఒకే కోణంలో ఆలోచిస్తాడు.

ఉదా: నీకొక అక్కయ్య ఉందా ? అంటే ఉంది అంటాడు. మీ అక్కయ్య కొక తమ్ముడు వున్నాడా అంటే లేడు అంటాడు.

3. మూర్త ప్రచాలక దశ(Concrete - operational Stage)

-ఈ దశ 7 నుండి 11 సంవత్సరాల వరకు ఉంటుంది.

-ఈ దశలో పిల్లల వాస్తవికత గురించి అవగాహన చేసుకుంటారు.

-ఈ దశలో నిగమనాత్మక ఆలోచన పెరుగుతుంది..

-వీరిలో తార్కిక ఆలోచన ఉంటుంది కానీ అది కేవలం మూర్త విషయాలకే ( భౌతిక విషయాలకే) పరిమితమవుతుంది.

ఉదా: పిల్లవాన్ని మీ ఇంటికి దారి చెప్పు అంటే చెప్పలేదు. కానీ ఎక్కడినుండైనా ఇంటికి వెళ్ళగలడు.

కంటికి కనిపించే వాటిపైనే ఎక్కువ ఆలోచించగలరు. కంటికి కనబడని స్వేచ్ఛ, ప్రజాస్వామ్యం, నిజాయితీ, న్యాయం లాంటి అమూర్త భావనలను సరిగా అర్ధం చేసుకోలేరు. అందుకే ఈ దశలోని విద్యార్థులకు బోధనోపకరణాలను ఎక్కువగా ఉపయోగించాలి.

ఉదా: పటంలో ఏవైనా 3 దేశాలను చూపించి వాటిలో పెద్ద దేశమేది ? అంటే సమాధానం చెప్తారు. పటం చూపించకుండా ఇండియా కంటే చైనా పెద్దది, పాకిస్తాన్ కంటే ఇండియా పెద్దది. మూడింట్లో ఏ దేశం పెద్దది అంటే సమాధానం చెప్పలేరు..

శిశువు తన మనసులో కొన్ని భావనలను పెంపొందించుకుంటాడు. దీనినే ప దిల పరుచుకునే భావన అంటారు. ఈ దశలో వర్గీకరణ శక్తి, విశ్లేషణ శక్తి అభివృద్ధి చెందుతాయి.

4. ఆ మూర్త ప్రచాలక దశ(Formal operational stage)

✓ ఈ దశ 12 నుండి 15 లేదా 16 సంవత్సరాల వరకు కొనసాగుతుంది.

✓ ఈ దశలో పిల్లలు కంటికి కనబడని అమూర్త విషయాలను కూడా అర్థం చేసుకోగలుగుతారు.

✓ సమస్యను పరిష్కరించడానికి విభిన్న కోణాలలో ఆలోచిస్తారు.

✓గతంలో పొందిన జ్ఞానాన్ని నూతన పరిస్థితులలో సమర్థవంతంగా వినియోగిస్తారు.

✓ఈ దశలో ప్రకల్పన నిగమాత్మక వివేచనం జరుగుతుంది. ఇది శాస్త్రీయ చింతనానికి సంబంధించినది.

✓పిల్లలు కార్యకారక సంబంధం ( Cause and effect ) గురించి ఆలోచిస్తారు.

✓ అయితే అమూర్త ప్రచాలక దశలోని నైపుణ్యాలు అందరూ సాధించలేరు. దీనికి కారణం ప్రజ్ఞ, విద్యావకాశాలు, సంస్కృతి

మొదలగునవి అందరిలో ఒకేలా ఉండవు. ప్రజ్ఞా లబ్ధి సగటు కంటే తక్కువ ఉన్న వ్యక్తి అమూర్త ప్రచాలక దశను చేరుకోలేడు.

నోట్ : పైన వివరించిన సంజ్ఞానాత్మక దశలు కచ్చితంగా అదే వయసులో రావాలని లేదు, కానీ అదే వరుస క్రమంలో వస్తాయి. సంజ్ఞానాత్మక వికాసం పొందడంలో వ్యక్తిగత భేదాలుంటాయని పియాజే అభిప్రాయపడ్డాడు.

పియాజే సిద్ధాంతం - విద్యా ప్రాముఖ్యం

పూర్వ పాఠశాల, ప్రాథమిక పాఠశాల స్థాయిలో పియాజే సిద్ధాంతం నుండి గ్రహించబడిన 3 సూత్రాలు విస్తృత ప్రభావాన్ని చూపించాయి.

1. ఆవిష్కరణ అభ్యసనం: పిల్లవాడు తన పరిసరాలతో స్వత సిద్ధంగా జరిపే ప్రతిచర్యల వల్ల విషయాలను కనుక్కొంటాడు. కాబట్టి పిల్లలలో అన్వేషణ కాంక్షను పెంపొందించడానికి ఆర్ట్, క్రాఫ్ట్ సామాగ్రి, పజిల్స్ ఆటలు, పుస్తకాలు, సంగీత పరికరాలు మొదలగు వాటితో వివిధ కృత్యాలను చేయించాలి.

2. అభ్యసన పట్ల సంసిద్ధత: పిల్లల వికాసాన్ని వేగవంతం చేయాలని ప్రయత్నించడం మూర్ఖత్వం. వారి ఆలోచనా స్థాయికి, స్కిమాటాలకు సరిపోయే అనుభవాలను ప్రవేశపెట్టాలి. పిల్లలు ఆసక్తిని, సంసిద్ధతను కనబర్చక పోయినప్పటికీ కొత్త నైపుణ్యాలు నేర్చుకోవడానికి కృత్యాలను బలవంతంగా ప్రవేశ పెట్టకూడదు.

3. వైయక్తిక భేదాలను గుర్తించడం: ఉపాధ్యాయుడు తరగతి గది కృత్యాలను మొత్తం తరగతికి కాకుండా వ్యక్తిగతంగా గానీ, చిన్న సమూహాలుగా గానీ ప్రణాళిక వేసుకోవాలి. అదే విధంగా మూల్యాంకనం చేసేటప్పుడు తోటి విద్యార్థుల సగటు నిష్పాదనతో పోల్చకుండా వారి పూర్వ నిష్పాదన, ప్రస్తుత నిష్పాదనను పోల్చి వికాసాన్ని అంచనా వేయాలి.

2.సాంశీ కరణం (Assimilation)

✓పిల్లవాడు తనకు ఎదురైన కొత్త అనుభవాల ద్వారా స్కిమాట లకు నూతన జ్ఞానాన్ని సమకూర్చడమే సాంశీకరణం. ఇక్కడ పరిసరాలను తనకు అనుకూలంగా మలుచుకుంటాడు.

ఉదా:- ఒక చిన్న కుక్కపిల్లను చూసిన శిశువు, ఆ అనుభవాలను స్కిమాటా గా ఏర్పాటు చేసుకుంటాడు. 4 కాళ్ళు, అకారం. రంగు, శబ్దం ఆధారంగా కుక్క అంటే ఇలా ఉంటుంది పిల్లవాడు భావిస్తాడు. 

3.అనుగుణ్యం Accommodation)

గతం లో నిర్మించబడిన స్నిమాటాలకు నూతన జ్ఞానం అనుభవాల ఆధారంగా పరివర్తనం చేయడమే అణుగుణ్యం అంటే  శిశువు పరిసరాలకు అనుగుణంగా సర్దుబాటు చేసుకుంటాడు.

పై ఉదాహరణ ప్రకారం శిశువు తరువాత ఒక పెద్ద కుక్క ను చూడగానే కుక్క అంటే పెద్దగా కూడా ఉంటుంది.

అలాగే వివిధ రంగులలో ఉంటాయి అని తెలుసుకొని దానికి అనుగుణంగా గతంలో ఏర్పడిన స్కిమాటాను మార్పు చేసుకుంటాడు 

4. సమతుల్యత (Equilibration)

సాంశీ కరణను అనుగుణ్యతను సమన్వయం చేయడమే సమతుల్యత

పిల్లవాడు ఒక నూతన సంఘటనతో సాంశీ కరణం చెంది, తరువాత ఎదురయ్యే అనుభవాల ఆధారంగా సర్దుబాటు (అనుగుణ్యం) చేసుకొని సమతుల్యత సాధించాలి.

Note:సంజ్ఞానాత్మక అభ్యసనంలో కీలకమైనది సమతుల్యత సాధించడమే.

పిల్లలు సాధించే ఈ సమతుల్యత ఆధారంగానే పియాజే సంజ్ఞానాత్మక వికాసాన్ని 4 దశలుగా విభజించాడు.

సిద్ధాంతం విద్యానుప్రయుక్తం

*పియాజే సంజ్ఞానాత్మక సిద్ధాంతం విద్యార్ధి కేంద్రీకృత భోధనకు ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది.

*అభ్యాసకులు తమంతట తామే కొత్త విషయాలను కనుగొనేలా ఉపాధ్యాయుడు ప్రోత్సహించాలి.

*సాంప్రదాయ పద్ధతులలో బోధించకుండా, అన్వేషణ, ఆవిష్కరణ, సమస్యా పరిష్కార విధానాలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి.

*తప్పులు చేస్తే దండించకుండా, తప్పుల నుండి కొత్త విషయాలను నేర్చుకునే అవకాశాలివ్వాలి.

*అనుభవాలు అభ్యసనంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. పిల్లలు గత అనుభవాలు, జ్ఞానం ఆధారంగానే నూతన విజ్ఞానాన్ని నిర్మించుకుంటారు కాబట్టి ఉపాధ్యాయుడు వివిధ రకాలైన అనుభవాలను విద్యార్థులకు కల్పించాలి.

* పాఠ్య ప్రణాళిక సర్పిలాకారంలో (spiral) రూపొందించ బడాలి. అంటే పాఠ్యాంశం మొదట్లో సూక్ష్మంగా ఉండి, తరువాత దశలలో మళ్ళీ అవే పాఠ్యాంశాలు పునరావృతం అవుతూ విస్తృతంగా ఉండాలి.

* అభ్యాసకులలో ఊహాశక్తిని, అంతర్బుద్ది ఆలోచనను ప్రోత్సహించాలి.

*నిరంతర మూల్యాంకన విధానానికి ప్రాధాన్యతనివ్వాలి.

2. వైగాటిస్కీ సాంఘిక- సాంస్కృతిక సిద్ధాంతం

 ✓వైగాట్ స్కీ 1806లో రష్యాలో జన్మించాడు.

✓వ్యక్తి యొక్క వికాసం అనేది అతడు సమాజంలోని వ్యక్తులతో, సంస్కృతి అందించే ఉపకరణాల(tools)తో చేసే ప్రతిచర్యల మీద ఆధారపడి ఉంటుందని వైగాట్ సీ అభిప్రాయ పడ్డాడు.

✓సాంఘిక ప్రతి చర్య అనేది వ్యక్తి యొక్క ఆలోచనలు, ప్రవర్తనలో దశల వారీగా అభివృద్ధికి ఉపయోగపడుతుంది..

 ✓పియాజే శిశువు స్వయంగా నేర్చుకుంటాడని భావించగా, వైగాటిస్కీ తన కంటే ఎక్కువ జ్ఞానం కలిగిన వ్యక్తులతో ప్రతిచర్య జరపడం ద్వారా శిశువు నేర్చుకుంటాడని అభిప్రాయపడ్డాడు..

✓సాంఘిక సాంస్కృతిక సిద్ధాంతం కేవలం వయోజనులు, సమ వయస్కులు, ఇతరులు పిల్లవాని అభ్యసనను ఎలా ప్రభావితం చేస్తారు అనే విషయాన్నే కాకుండా, సాంస్కృతిక విశ్వాసాలు, వైఖరులు ఎలా బోధించబడుతాయి, తద్వారా అభ్యసనం ఎలా జరుగుతుంది అనే విషయాన్ని కూడా పరిగణలోకి తీసు కుంటుంది.

✓శిశువు ఏమి ఆలోచించాలి? ఎలా ఆలోచించాలో సంస్కృతి నేర్పుతుంది. శిశువు యొక్క ఆలోచనలు, ప్రవర్తనలు వివిధ సంస్కృతులలో వివిధ రకాలుగా ఉంటాయి. శిశువు తాను నివసిస్తున్న సంస్కృతి నుండి ఎన్నో ఉపకరణాలను పొందుతాడు.

©ఉపకరణాలు (tools)

✓సాంఘిక- సాంస్కృతిక సిద్ధాంతంలో సాంస్కృతిక ఉపకరణాలు (cultural tools) అనేవి ముఖ్యమైనవి. ప్రతి సంస్కృతిలో నివసించే శిశువు, ఆ సంస్కృతి అభివృద్ధి చేసిన అనేక ఉపకరణాలలో తనకు ఉపయోగపడే వాటిని గ్రహిస్తాడు.ఉపకరణాలు అంటే కేవలం భౌతిక వస్తువులే కాదు.

ఉదా:- భాష, లిపి, పుస్తకాలు, కంప్యూటర్లు, ఆచారాలు, సాంప్రదాయాలు, ఆలోచనలు, నియమాలు మొదలగునవి.

సాంస్కృతిక ఉపకరణాలు ఒకరి నుండి ఒకరికి ప్రవహించడం అనేది 3 మార్గాలుగా జరుగుతుంది.

1. ఒక వ్యక్తి ఇంకొక వ్యక్తిని అనుసరించడం ద్వారా.

2. ఇతరులు అందించే సూచనల ద్వారా స్వీయ క్రమీకరణం చేసుకోవడం.

3. ఒకరికొకరు పరస్పరం సహకరించుకుంటూ సామూహికంగా కొన్ని విషయాలను నేర్చుకోవడం.

భాష (Language)

✓ పిల్లల అభ్యసనంలో భాష కీలక పాత్ర పోషిస్తుందని వైగాట్ స్కి భావించాడు. భాష సముపార్జన అనేది శిశువు జీవితంలో ఎంతో ప్రభావితం చేసే అంశం. ఇతరులతో ప్రతిచర్య జరపడానికి భాష కీలకమవుతుంది. భాష యొక్క ప్రాధాన్యతను తెలుపుతూ» "Thoughts and Language" వైగాటి స్కీ రచించాడు.

✓ ఈ క్రమంలో వైగాటిస్కీ (ప్రైవేట్ సంభాషణ అనే భావనను ప్రవేశపెట్టాడు. (ప్రైవేట్ సంభాషణ అనగా పిల్లలు తమ ప్రవర్తనను మలుచుకోవడానికి తమలో తామే మాట్లాడు కోవడం, సాంఘిక నైపుణ్యాలను ఇంకా నేర్చుకోని పూర్వ పాఠశాల పిల్లలలో ఇది ఎక్కువగా

యురీ బ్రోన్ఫెన్‌బ్రెన్నర్ urie bronfenbrenner

యొక్క పర్యావరణ వ్యవస్థల సిద్ధాంతం

ఈ సిద్ధాంతం ఒక వ్యక్తి యొక్క అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేసే వివిధ పర్యావరణ వ్యవస్థలను వివరిస్తుంది. బ్రోన్ఫెన్‌బ్రెన్నర్ ప్రకారం, ఒక వ్యక్తి తన పర్యావరణంతో పరస్పర చర్య వలన అభివృద్ధి చెందుతాడు. ఈ పర్యావరణ వ్యవస్థలు ఒకదానితో మరొకటి అనుసంధానించబడి ఉంటాయి మరియు వ్యక్తి యొక్క అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేస్తాయి.

ఈ సిద్ధాంతం ఐదు ప్రధాన వ్యవస్థలను గుర్తిస్తుంది:

* మైక్రోసిస్టమ్:

* ఇది వ్యక్తి యొక్క అత్యంత దగ్గరి పరిసరాలను సూచిస్తుంది.

* ఇందులో ఇల్లు, పాఠశాల, స్నేహితులు, కుటుంబం మొదలైనవి ఉంటాయి.

* ఈ వ్యవస్థ వ్యక్తి యొక్క ప్రత్యక్ష అనుభవాలను ప్రభావితం చేస్తుంది.

* ఉదాహరణ: ఒక విద్యార్థి తల్లిదండ్రులు, సోదరులు, ఉపాధ్యాయులు మరియు తరగతిలోని ఇతర విద్యార్థులతో సంకర్షణ చెందుతాడు. ఈ సంబంధాలు వారి అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేస్తాయి.

* మెసోసిస్టమ్:

* ఇది రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మైక్రోసిస్టమ్‌ల మధ్య సంబంధాలను సూచిస్తుంది.

* ఉదాహరణకు, ఇంటి పరిస్థితులు పాఠశాల పనితీరును ప్రభావితం చేయవచ్చు లేదా స్నేహితులు కుటుంబ జీవితాన్ని ప్రభావితం చేయవచ్చు.

* ఉదాహరణ: ఒక విద్యార్థి తల్లిదండ్రులు తరచుగా పాఠశాలకు వచ్చి ఉపాధ్యాయులతో మాట్లాడితే, ఇది విద్యార్థి యొక్క పాఠశాల పనితీరును మెరుగుపరచవచ్చు.

* ఎక్సోసిస్టమ్:

* ఇది వ్యక్తికి ప్రత్యక్షంగా సంబంధం లేని, కానీ వారి అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేసే వ్యవస్థలను సూచిస్తుంది.

* ఉదాహరణకు, తల్లిదండ్రుల ఉద్యోగం, ప్రభుత్వ విధానాలు మొదలైనవి.

* ఉదాహరణ: ఒక తల్లిదండ్రి ఉద్యోగంలో ఒత్తిడికి గురైతే, ఇది ఇంటి వాతావరణాన్ని ప్రభావితం చేసి, తద్వారా పిల్లల అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేస్తుంది.

* మాక్రోసిస్టమ్:

* ఇది సాంస్కృతిక విలువలు, నమ్మకాలు మరియు సంప్రదాయాలను సూచిస్తుంది.

* ఇది వ్యక్తి యొక్క అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేసే సాంఘిక మరియు సాంస్కృతిక అంశాలను కలిగి ఉంటుంది.

* ఉదాహరణ: ఒక సమాజంలో విద్యకు ఇచ్చే ప్రాముఖ్యత, లింగ వివక్ష మొదలైనవి వ్యక్తి యొక్క అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేస్తాయి.

* క్రోనోసిస్టమ్:

* ఇది సమయం యొక్క ప్రభావాన్ని సూచిస్తుంది.

* ఇందులో చారిత్రక సంఘటనలు, సాంఘిక మార్పులు మరియు వ్యక్తి యొక్క జీవితంలోని వివిధ దశలు ఉంటాయి.

* ఉదాహరణ: ఒక వ్యక్తి పెరుగుతున్న సమయంలో సంభవించే సాంకేతిక మార్పులు వారి అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేస్తాయి.

బ్రోన్ఫెన్‌బ్రెన్నర్ యొక్క పర్యావరణ వ్యవస్థల సిద్ధాంతం యొక్క ప్రాముఖ్యత:

* ఇది వ్యక్తి యొక్క అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేసే వివిధ అంశాలను అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.

* ఇది వ్యక్తుల మధ్య వ్యత్యాసాలను వివరించడానికి సహాయపడుతుంది.

* ఇది విద్యావేత్తలు, తల్లిదండ్రులు మరియు ఇతర వృత్తిపరమైన వ్యక్తులకు వ్యక్తుల అభివృద్ధిని మెరుగుపరచడానికి సహాయపడుతుంది.

ముగింపు:

బ్రోన్ఫెన్‌బ్రెన్నర్ యొక్క పర్యావరణ వ్యవస్థల సిద్ధాంతం వ్యక్తి యొక్క అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేసే వివిధ అంశాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక ముఖ్యమైన సిద్ధాంతం. ఈ సిద్ధాంతం వ్యక్తుల మధ్య వ్యత్యాసాలను వివరించడానికి మరియు వ్యక్తుల అభివృద్ధిని మెరుగుపరచడానికి సహాయపడుతుంది.

పంచకోశ సిద్ధాంతం 

మానవునిని ఐదు పొరలుగా విభజిస్తుంది. ఈ పొరలు ఒకదానిలో మరొకటి ఉండే విధంగా అంతర్లీనంగా ఉంటాయి.

1. అన్నమయ కోశం:

 * ఇది భౌతిక శరీరం.

 * ఇది పంచభూతాలతో రూపొందినది.

 * ఇది ఆహారం ద్వారా పోషణ పొందుతుంది.

 * ఇది జీవించడానికి అవసరమైన అన్ని అవయవాలను కలిగి ఉంటుంది.

2. ప్రాణమయ కోశం:

 * ఇది ప్రాణశక్తితో నిండి ఉంటుంది.

 * ఇది శ్వాసక్రియ, రక్తప్రసరణ మరియు ఇతర జీవప్రక్రియలను నియంత్రిస్తుంది.

 * ఇది ప్రాణ, అపాన, ఉదాన, సమాన, వ్యాన అనే ఐదు ఉపప్రాణాలను కలిగి ఉంటుంది.

3. మనోమయ కోశం:

 * ఇది మనస్సు లేదా మనస్తత్వం.

 * ఇది భావోద్వేగాలు, ఆలోచనలు మరియు కోరికలను కలిగి ఉంటుంది.

 * ఇది ఇంద్రియాల ద్వారా బాహ్య ప్రపంచంతో సంకర్షణ చెందుతుంది.

4. విజ్ఞానమయ కోశం:

 * ఇది బుద్ధి లేదా అంతర్ దృష్టి.

 * ఇది జ్ఞానం, అవగాహన మరియు వివేకాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

 * ఇది సత్యం, ధర్మం, శాంతి మరియు ప్రేమ వంటి ఆధ్యాత్మిక విలువలను గ్రహిస్తుంది.

5. ఆనందమయ కోశం:

 * ఇది ఆనందం లేదా బ్లీస్.

 * ఇది అన్ని కోశాలకు మూలం.

 * ఇది నిరంతరమైన, అపరిమితమైన మరియు అనుభవించలేని ఆనందాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

పంచకోశ సిద్ధాంతం మానవునిని అర్థం చేసుకోవడానికి మరియు అతనిని పరిపూర్ణతకు చేర్చడానికి ఒక సాధనంగా ఉపయోగించబడుతుంది. యోగా, ధ్యానం మరియు ఇతర ఆధ్యాత్మిక అభ్యాసాలు ఈ కోశాలను శుద్ధి చేయడానికి మరియు ఆధ్యాత్మిక అభివృద్ధిని సాధించడానికి ఉపయోగించబడతాయి.

దుర్గానంద్ సిన్హా పర్యావరణ మోడల్ - లోతైన విశ్లేషణ

పరిచయం:

దుర్గానంద్ సిన్హా భారతీయ సందర్భంలో బాలల అభివృద్ధిని అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక సమగ్రమైన పర్యావరణ మోడల్‌ను ప్రతిపాదించారు. ఈ మోడల్ యురి బ్రోఫెన్‌బ్రెన్నర్ యొక్క పర్యావరణ వ్యవస్థల సిద్ధాంతం ఆధారంగా రూపొందించబడింది, కానీ భారతీయ సాంస్కృతిక, సామాజిక మరియు ఆర్థిక సందర్భాలకు అనుగుణంగా అనువర్తించబడింది.

మోడల్ యొక్క ప్రధాన అంశాలు:

* పరస్పర చర్య: సిన్హా మోడల్ బాల్య అభివృద్ధిని ఒక పరస్పర చర్యాత్మక ప్రక్రియగా చూస్తుంది. బిడ్డ వాతావరణంతో పరస్పరం ప్రభావితం చేస్తుంది మరియు ప్రభావితమవుతుంది.

* పొరల వ్యవస్థ: మోడల్ రెండు ప్రధాన పొరలను కలిగి ఉంటుంది:

* బాహ్య పొర (ప్రత్యక్ష ప్రభావం): ఈ పొర బాల్య అభివృద్ధిని ప్రత్యక్షంగా ప్రభావితం చేసే అంశాలను కలిగి ఉంటుంది. ఇందులో కుటుంబం, ఇల్లు, స్నేహితులు, పాఠశాల, పొరుగువారు మరియు సమీప సమాజం వంటివి ఉన్నాయి.

* కుటుంబం: కుటుంబం బాల్య అభివృద్ధిలో అత్యంత ప్రధానమైనది. తల్లిదండ్రులు, సోదరులు, సోదరీమణులు మరియు ఇతర బంధువులు బాల్య అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేసే ప్రధాన వ్యక్తులు.

* ఇల్లు: ఇల్లు బాల్య అభివృద్ధికి భౌతిక మరియు భావోద్వేగ వాతావరణాన్ని అందిస్తుంది.

* స్నేహితులు: స్నేహితులు సాంఘిక నైపుణ్యాలు, భావోద్వేగ అభివృద్ధి మరియు స్వీయ-అవగాహన అభివృద్ధికి దోహదపడతారు.

* పాఠశాల: పాఠశాల అభ్యాస, సామాజికీకరణ మరియు వ్యక్తిత్వ అభివృద్ధికి ఒక ముఖ్యమైన వేదిక.

* అంతర్గత పొర (పరోక్ష ప్రభావం): ఈ పొర బాల్య అభివృద్ధిని పరోక్షంగా ప్రభావితం చేసే అంశాలను కలిగి ఉంటుంది. ఇందులో సాంస్కృతిక విలువలు, సామాజిక నియమాలు, ఆర్థిక పరిస్థితులు, ప్రభుత్వ విధానాలు మరియు సాంకేతికత వంటివి ఉన్నాయి.

* సాంస్కృతిక విలువలు: భారతీయ సంస్కృతిలో గౌరవం, విధేయత, సహకారం, కుటుంబ బంధాలు వంటి విలువలు బాల్య అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేస్తాయి.

* సామాజిక నియమాలు: సామాజిక నియమాలు బాల్య వివాహాలు, బాల్య శ్రమ వంటి దురాచారాలను నియంత్రిస్తాయి మరియు బాల్య అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేస్తాయి.

* ఆర్థిక పరిస్థితులు: కుటుంబ ఆదాయం, ఆర్థిక స్థిరత్వం వంటి ఆర్థిక పరిస్థితులు బాల్య అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేస్తాయి. పేదరికం బాల్య అభివృద్ధిని ప్రతికూలంగా ప్రభావితం చేస్తుంది.

* ప్రభుత్వ విధానాలు: ప్రభుత్వ విధానాలు బాల్య విద్య, ఆరోగ్యం మరియు సంక్షేమంపై ప్రభావం చూపుతాయి.

* సాంకేతికత: సాంకేతికత బాల్య అభివృద్ధిలో క్రొత్త అవకాశాలు మరియు సవాళ్లను సృష్టిస్తుంది.

* పరస్పర ప్రభావం: ఈ పొరలు ఒకదానితో ఒకటి పరస్పరం ప్రభావితం చేస్తాయి. ఉదాహరణకు, కుటుంబం (బాహ్య పొర) సాంస్కృతిక విలువలు (అంతర్గత పొర) ద్వారా ప్రభావితమవుతుంది. అదేవిధంగా, సాంస్కృతిక విలువలు కుటుంబం లోపల పిల్లల పెంపకం మరియు అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేస్తాయి.

ముగింపు:

దుర్గానంద్ సిన్హా పర్యావరణ మోడల్ బాల్య అభివృద్ధిని అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక సమగ్రమైన మరియు సమగ్రమైన పద్ధతిని అందిస్తుంది. ఈ మోడల్ బాల్య అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేసే అన్ని అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటుంది మరియు వాటి పరస్పర సంబంధాన్ని నొక్కి చెబుతుంది. ఈ మోడల్‌ను ఉపయోగించడం ద్వారా, బాల్య అభివృద్ధిని మెరుగుపరచడానికి మార్గాలను గుర్తించవచ్చు, ఉదాహరణకు, బాలల సంక్షేమానికి ప్రభుత్వ విధానాలను మెరుగుపరచడం, కుటుంబాలకు మద్దతు ఇవ్వడం, సమాజంలో సానుకూల సాంస్కృతిక విలువలను ప్రోత్సహించడం.

గమనిక: ఈ వివరణ సమాచార ప్రయోజనాల కోసం మాత్రమే. దయచేసి అదనపు సమాచారం కోసం సంబంధిత మూ

లాన్ని సంప్రదించండి.